PhuongHuong.comPhương Hướng
Dấu hiệu tự nhiên đúng và sai

Lối mòn thú hay đường mòn người đi: cách phân biệt để không lạc sâu vào rừng

Lối mòn thú hẹp, thấp như đường hầm, đi vòng vo rồi biến mất; đường người có khoảng trống ngang đầu, vết dao, bậc đất. Cách nhận ra và việc làm khi lỡ rẽ nhầm.

A Vietnamese hiker ducks under low branches on a narrow tunnel-like path through dense undergrowth, seen from behind at knee height, green filtered light, humid atmosphere

Đường mòn của người có khoảng trống phía trên ngang tầm đầu, bề rộng đủ đặt hai bàn chân, vết dao phát cành, bậc đất do nhiều người bước, và luôn dẫn tới một chỗ có ích cho người như rẫy, chòi, suối lấy nước, bản. Lối mòn của thú thì hẹp, thấp như đường hầm xuyên qua bụi, phải cúi mới đi được, chia nhánh liên tục và thường biến mất giữa một vạt cây rậm hay bên một vũng bùn.

Rất nhiều người lạc rừng không phải vì đi sai từ đầu, mà vì lúc đường người mờ đi, họ bước sang một lối thú trông giống đường và cứ thế đi sâu vào. Bài này giúp bạn nhận ra điểm chuyển ấy sớm, và biết phải làm gì ngay khi nghi mình đã rời đường.

Bảng phân biệt nhanh đường người và lối thú

Đứng trên một lối nghi ngờ, hãy kiểm từng dòng dưới đây. Càng nhiều dòng rơi vào cột lối thú, càng nên dừng lại:

Điểm quan sátĐường mòn người điLối mòn thú
Khoảng trống phía trênCao ngang hoặc hơn đầu người, cành bị phátThấp ngang hông hay đầu gối, phải cúi, phải bò
Bề rộng mặt đườngĐủ đặt hai bàn chân, mặt đất nén chặtHẹp một rãnh, có khi chỉ là vệt cỏ rạp
Vết chặtVết dao xiên gọn trên cành, gốc tre, dây leoKhông có, cành gãy dập do va chạm
Trên dốcĐi chữ chi, có bậc đất, có chỗ bámĐi thẳng lên dốc hoặc xuyên ngang bụi
Dấu vết ngườiDấu đế giày dép, vỏ kẹo, tàn thuốc, dây buộcDấu móng, vết ủi đất, lông bám gai
Điểm đếnRẫy, chòi, bến suối, mỏm nhìn, bảnVũng bùn, bãi đất ủi, bụi rậm, chỗ nằm của thú
Phân nhánhNgã rẽ ít, rõ ràngChia nhánh liên tục, nhánh nào cũng mờ như nhau

Không dòng nào tự nó là bằng chứng. Người đi rẫy cũng có lúc chui qua bụi, và thú cũng có lúc đi trên đường người. Nhưng khi ba bốn dòng cùng chỉ về một phía, đó là kết luận đủ chắc để hành động. Dòng quan trọng nhất là khoảng trống phía trên: người đi qua lâu ngày sẽ phát cành ngang tầm mặt, thú thì không.

Vì sao lối thú dễ đánh lừa người mới

Lối thú hình thành vì nhiều con vật cùng đi một đường quen để tới chỗ uống nước, chỗ kiếm ăn, chỗ nằm. Đoạn gần nước hay gần bãi ăn có thể rất rõ, mặt đất nén chặt, trông không khác gì đường người, nhất là trong ánh sáng chiều yếu. Người đang mệt, đang muốn ra khỏi rừng nhanh, nhìn thấy một vệt mòn rõ thì mừng và đi theo ngay.

Chỗ nguy hiểm là lối thú không dẫn tới đâu cả, theo nghĩa của người. Nó dẫn tới một vũng bùn, rồi tách thành năm nhánh nhỏ, rồi tan vào một vạt cây rậm. Lúc đó người đi đã qua nhiều chỗ chui, chỗ vòng, và không còn nhớ chính xác mình đã rời đường người ở đâu. Quay lại cũng khó, vì lối thú nhìn từ phía ngược lại khác hẳn lúc đi tới.

Một điều đáng nhớ nữa: chỗ lối thú dày là chỗ người đặt bẫy nhắm đến ở những khu rừng gần dân. Bẫy dây, bẫy kẹp, hố bẫy có thể nằm ngay trên lối. Thêm một lý do để không đi theo lối thú, kể cả khi nó có vẻ đúng hướng mình muốn.

Dấu hiệu bạn vừa rời đường người

Điểm chuyển hiếm khi rõ ràng. Thường bạn chỉ thấy vài dấu hiệu nhỏ, và chúng xuất hiện dần dần. Nếu thấy hai dấu hiệu trở lên trong vài phút, dừng lại ngay:

  • Bạn bắt đầu phải cúi đầu hoặc gạt cành ngang mặt thường xuyên.
  • Mạng nhện giăng ngang lối nhiều hơn, chạm vào mặt.
  • Không còn thấy vết dao trên cành hay gốc tre bên đường trong một quãng dài.
  • Cỏ trên mặt lối đứng thẳng, không bị dẫm rạp, hoặc mặt lối không còn nén cứng.
  • Lối bắt đầu đi thẳng lên một sườn dốc thay vì đi chữ chi.
  • Lối chia thành nhiều nhánh mờ như nhau, không nhánh nào rõ hơn.
  • Dấu sơn, dây buộc hay mốc đá mà bạn vẫn thấy đều đặn từ đầu bỗng dưng không còn.
  • Bạn có cảm giác "chắc phía trước sẽ rõ lại", và cảm giác đó đã kéo dài hơn năm phút.

Dấu hiệu cuối cùng là dấu hiệu tâm lý, và là thứ người dẫn đường lâu năm để ý nhất. Hầu như ai lạc cũng từng tự nhủ đi thêm một chút nữa. Khi bạn nghe mình nói câu đó trong đầu, coi như đã đến lúc quay lại.

Làm gì khi nghi mình đã rẽ nhầm sang lối thú

Phản ứng đúng trong mười phút đầu tiên quyết định bạn có quay về đường người dễ dàng hay không:

  1. Dừng lại ngay, không đi thêm bước nào. Càng đi thêm, khoảng cách tới điểm chuyển càng lớn.
  2. Đánh dấu chỗ đứng. Đặt ba lô hoặc xếp vài cành thành dấu dễ thấy, buộc một dải vải sáng màu lên cành nếu có. Chỗ này là điểm neo của bạn.
  3. Nhìn lại phía sau thật kỹ. Tìm dấu chân của chính mình, cành vừa gạt, cỏ vừa dẫm. Đi lùi theo những dấu ấy từng đoạn ngắn, mỗi đoạn vẫn nhìn thấy được điểm neo.
  4. Khi gặp lại dấu hiệu chắc của đường người, như vết dao, dấu sơn, mặt đường nén cứng, đánh dấu thêm ở đó rồi mới tiếp tục.
  5. Nếu không tìm lại được sau vài lần thử, trở về điểm neo, đi vòng tròn nhỏ quanh nó với bán kính vài chục bước, mỗi vòng rộng thêm một chút, luôn giữ điểm neo trong tầm mắt hoặc tầm gọi.
  6. Vẫn không thấy, và giờ đã muộn: ở yên tại điểm neo, thổi còi ba tiếng ngắn theo nhịp, thử gọi 112 và nhắn vị trí cho người ở nhà nếu có sóng.

Đi theo nhóm thì làm khác một chút: một người đứng yên ở điểm neo, những người khác toả ra từng hướng nhưng luôn nghe được tiếng gọi của người đứng. Không ai đi một mình ra khỏi tầm nghe.

Tình huống: nhóm của Minh và vệt mòn bên vũng bùn

Nhóm bạn của Minh đi một cung đường rừng có người dẫn đường địa phương đưa vào đến điểm cắm trại, rồi chiều hôm sau tự đi ra theo đường cũ. Đến một đoạn đường bị cây đổ chắn, cả nhóm vòng qua phía dưới, và khi vòng lại thì gặp một vệt mòn rõ. Họ đi tiếp chừng hai mươi phút, đường hẹp dần, phải cúi người, rồi tới một vũng bùn đầy dấu móng, từ đó lối tản ra nhiều phía.

Minh nhớ đến bảng phân biệt mà người dẫn đường kể tối hôm trước, nên bảo cả nhóm dừng lại. Họ đặt ba lô của một người làm điểm neo, rồi hai người đi ngược lại theo dấu chân của nhóm trên bùn. Mất gần nửa giờ, họ mới tìm được chỗ cây đổ và thấy đường thật nằm phía trên, có vết dao trên mấy cây nứa bên đường mà lúc nãy không ai để ý.

Sau chuyến đó, nhóm thống nhất một luật: mỗi khi phải vòng tránh chướng ngại, người đi đầu đứng chờ ở chỗ vòng trở lại đường, cho tới khi người đi cuối xác nhận có thấy dấu hiệu của đường người. Một luật nhỏ, tốn thêm vài phút, nhưng đúng vào chỗ người ta hay rẽ nhầm nhất.

Danh sách mang theo để không rời đường mòn

Phần lớn những thứ giúp bạn giữ đường mòn đều nhẹ và rẻ. Bác Tư hay đi bộ đường núi để sẵn một túi nhỏ trong ba lô, mỗi chuyến chỉ việc kiểm lại:

  • Vài dải vải hoặc dây ruy băng màu cam, đỏ. Dùng để đánh dấu điểm neo hay ngã rẽ khó, buộc lỏng lên cành ngang tầm mắt và tháo đi khi quay về.
  • Còi đeo trên cổ, không cất trong ba lô. Khi cần gọi nhau ở chỗ ồn hay khi lạc khỏi nhóm, còi phải lấy được ngay.
  • Điện thoại đã tải bản đồ ngoại tuyến của cả vùng, bật chức năng ghi vết đường đi từ lúc xuất phát. Vết đường đi là thứ cho bạn thấy chính xác chỗ mình rời lối cũ.
  • Sạc dự phòng và dây sạc trong túi chống nước. Bật chế độ tiết kiệm pin, chỉ mở màn hình khi cần.
  • La bàn đế trong suốt, phòng khi điện thoại hết pin hay hỏng.
  • Đèn đội đầu. Đường mòn rất khó nhận khi trời chạng vạng, và đó là lúc người ta hay rẽ nhầm nhất.
  • Sổ nhỏ và bút chì để ghi giờ qua từng mốc: cây cầu, ngã ba, mỏm đá.
  • Áo mưa mỏng và một lớp áo ấm, vì nếu phải chờ ở điểm neo, bạn sẽ chờ lâu hơn mình nghĩ.

Trước khi đi, gửi lịch trình cho người ở nhà, ghi rõ giờ quay đầu và giờ dự kiến về. Thống nhất luôn: nếu quá giờ mà không liên lạc được, người ở nhà sẽ báo cho ai. Đó là phần còn lại của danh sách, và là phần quan trọng nhất.

Bài tập nhận diện lối mòn ở công viên rừng gần nhà

Những công viên rừng, đồi thông, khu sinh thái có đường dạo đều có lối tắt do người dẫm và lối nhỏ do chó mèo, chim, sóc tạo ra. Đó là nơi tập lý tưởng, an toàn:

  1. Đi dạo đường chính, mỗi lần thấy một lối nhỏ tách ra thì dừng lại.
  2. Không bước vào, chỉ quan sát từ đầu lối: khoảng trống phía trên cao bao nhiêu, mặt đất có nén không, có vết chặt không.
  3. Đoán đó là lối người dẫm tắt hay lối con vật, ghi vào sổ.
  4. Nếu đó là khu được phép đi, đi vào vài chục bước để kiểm, rồi quay ra, nhìn lại đầu lối từ phía trong để thấy nó khác thế nào khi nhìn ngược lại.
  5. Lặp lại với ít nhất năm lối khác nhau trong một buổi.

Bài tập này luyện đúng phản xạ cần có trong rừng thật: dừng ở mỗi ngã tách, nhìn trước khi bước, và nhớ hình dạng chỗ rẽ từ cả hai phía. Gia đình có con nhỏ có thể biến nó thành trò thám tử: con đoán ai làm ra lối này, người hay con vật, rồi cả nhà cùng kiểm.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao phân biệt lối mòn thú và đường mòn của người?

Nhìn khoảng trống phía trên: đường người có cành phát ngang tầm đầu, lối thú thấp ngang hông hay đầu gối. Thêm vết dao chặt, bậc đất trên dốc, dấu đế giày dép là của người; lối hẹp, đi thẳng lên dốc, chia nhánh liên tục là của thú.

Đi theo lối mòn thú có dẫn ra nguồn nước không?

Có khi dẫn tới vũng nước hay chỗ thú uống, nhưng cũng hay dẫn tới bãi ăn, chỗ nằm hoặc tan vào bụi rậm. Lối thú dễ làm bạn mất dấu đường về và có thể có bẫy. Tìm nước nên đi theo lối người và nghe tiếng nước chảy.

Đường mòn mờ dần thì nên đi tiếp hay quay lại?

Quay lại tới chỗ đường còn rõ. Đường mòn mờ dần là dấu hiệu bạn có thể đã rẽ nhầm. Đi tiếp với hy vọng phía trước sẽ rõ lại là sai lầm phổ biến nhất trong các vụ lạc rừng.

Mất dấu đường mòn thì tìm lại bằng cách nào?

Dừng lại, đánh dấu chỗ đứng làm điểm neo, đi lùi theo dấu chân của mình từng đoạn ngắn. Nếu không thấy, đi vòng tròn nhỏ quanh điểm neo và nới rộng dần, luôn giữ điểm neo trong tầm nhìn. Muộn rồi thì ở yên và báo cứu.

Vết dao chặt trên cành có ý nghĩa gì?

Vết dao xiên gọn trên cành, gốc tre, dây leo cho thấy người đã phát lối đi qua đây. Đó là một trong những dấu hiệu chắc nhất của đường người. Nếu đã đi một quãng dài không thấy vết dao nào, nên nghi mình đã rời đường.

Có nên tự đánh dấu đường đi khi vào rừng không?

Có thể dùng dải vải sáng màu buộc lên cành và tháo đi khi quay về, hoặc xếp cành trên mặt đất ở ngã rẽ. Không chặt, không khắc lên thân cây. Trước hết hãy đi đường có sẵn, đi theo nhóm và có người dẫn đường địa phương ở rừng lạ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138