Khi chèo kayak ven biển, người đi không định hướng bằng la bàn là chính mà bằng bờ: một mũi đất, một hòn đảo, một khe núi có hình dạng rõ, kèm một cặp mốc thẳng hàng để biết thuyền có đang bị dạt hay không. La bàn và định vị điện thoại chỉ là lớp dự phòng cho lúc trời mù hoặc khi bạn ra xa đến mức bờ không còn rõ nét.
Phần khó không nằm ở chuyện tìm hướng đi, mà ở chuyện quay về. Gió buổi chiều thường mạnh hơn buổi sáng, con nước đổi chiều, tay đã mỏi, và bờ nhìn từ ngoài khơi trông khác hẳn bờ nhìn từ bãi lúc xuất phát. Bài này đi từ cách chọn mốc, cách giữ hướng, đến cách tính giờ quay đầu và những lỗi người mới hay mắc trên mặt nước.
Vì sao bờ biển nhìn từ thuyền khác hẳn nhìn từ bãi
Ngồi trong kayak, mắt bạn chỉ cao hơn mặt nước chừng một mét. Ở độ cao ấy, đường chân trời trên biển chỉ cách khoảng ba đến bốn cây số, và mọi thứ thấp trên bờ như mái nhà, hàng dừa, bãi cát đều chìm dần sau sóng khi bạn ra xa. Thứ còn nhìn thấy là những gì cao: đỉnh núi, sườn đồi, tháp nước, mũi đá dựng đứng. Vì thế mốc tốt cho kayak gần như luôn là mốc cao.
Lỗi thứ hai là góc nhìn. Từ bãi tắm, mũi đất bên trái trông như một khối liền. Chèo ra vài trăm mét, nó tách thành hai mỏm với một vịnh nhỏ ở giữa, và người mới rất hay nhầm vịnh nhỏ ấy là bãi xuất phát. Cách phòng là trước khi xuống nước, bạn đứng ở mép bãi, quay lưng ra biển rồi quay lại, nhìn kỹ hình bóng bờ phía sau bãi mình: có ngọn đồi nào hai đỉnh, có khe núi nào lõm sâu, có cụm cây nào cao hơn hẳn. Đó là thứ bạn sẽ tìm khi quay về.
Thứ ba là ánh sáng. Buổi sáng mặt trời ở phía đông, bờ biển miền Trung khi nhìn từ ngoài khơi vào sẽ ngược sáng nếu bạn chèo về phía tây, mọi khối núi thành một màu xám phẳng. Buổi chiều thì ngược lại. Ghi nhớ hình dạng đường viền núi trên nền trời, vì đó là thứ ít bị ánh sáng làm thay đổi nhất.
Chọn mốc trên bờ: loại nào đáng tin, loại nào dễ lừa
Không phải thứ gì nổi bật trên bờ cũng là mốc tốt. Bảng sau xếp theo kinh nghiệm của những người hay chèo ven bờ, áp cho chuyến đi trong ngày, cách bờ không quá vài cây số.
| Loại mốc | Độ tin cậy | Khi nào dùng | Chỗ hay nhầm |
|---|---|---|---|
| Đỉnh núi, đồi có hình dạng riêng | Cao | Mốc chính cho cả chuyến, nhìn được từ xa | Hai đỉnh gần nhau đổi vị trí khi bạn chèo ngang |
| Mũi đất nhô ra biển | Cao | Đánh dấu chặng, biết đã qua bao nhiêu đoạn bờ | Mũi nhỏ bị mũi lớn phía sau che, đếm thiếu |
| Đảo hoặc hòn đá ngoài khơi | Cao khi gần, thấp khi xa | Mốc đích hoặc mốc giữ hướng | Hai hòn chồng lên nhau trông như một |
| Khe núi, thung lũng đổ ra biển | Trung bình | Xác định bãi xuất phát nằm ở đâu | Có nhiều khe giống nhau dọc bờ |
| Nhà cao, tháp nước, cột ăng ten | Trung bình | Gần khu dân cư, ban ngày trời trong | Khu ven biển có nhiều công trình na ná |
| Màu nước, đường sóng vỗ | Thấp | Chỉ để biết chỗ cạn, chỗ có đá ngầm | Thay đổi theo con nước và gió |
| Thuyền neo, phao đánh dấu | Rất thấp | Không dùng làm mốc | Thuyền xoay và di chuyển, phao trôi |
Mỗi chuyến nên có ít nhất ba mốc: một mốc đích, một mốc giữ hướng phía sau đích và một mốc nhận diện bãi về. Nhóm bạn của Minh lần đầu chèo ra hòn đảo nhỏ trước bãi đã chỉ nhớ "hòn đảo có cây", và lúc về không nhận ra bãi vì trên bờ có ba bãi cát giống hệt nhau cách nhau vài trăm mét.
Giữ hướng bằng cặp mốc thẳng hàng
Trên mặt nước, gió và dòng chảy đẩy thuyền ngang mà người chèo không cảm thấy, vì không có gì đứng yên bên cạnh để so. Cặp mốc thẳng hàng là cách đơn giản nhất để phát hiện dạt:
- Chọn mốc đích phía trước, ví dụ một hòn đảo nhỏ. Rồi tìm một vật cao hơn nằm xa hơn ở phía sau nó, ví dụ đỉnh đồi trên đảo lớn hoặc trên đất liền, sao cho hai vật đứng thẳng hàng khi nhìn từ thuyền.
- Chèo và nhìn cặp mốc mỗi vài chục nhịp chèo. Nếu vật gần vẫn nằm đúng trước vật xa, thuyền đang đi thẳng tới đích.
- Nếu vật xa trượt dần sang trái so với vật gần, thuyền đang bị đẩy sang trái. Nếu trượt sang phải, thuyền bị đẩy sang phải. Quy tắc dễ nhớ: thuyền dạt về phía vật xa đang trượt tới.
- Chỉnh mũi thuyền lệch về phía ngược lại, một chút thôi, cho đến khi cặp mốc thẳng hàng trở lại và đứng yên. Góc lệch giữ được lâu chính là góc bù gió và dòng.
- Khi không tìm được cặp mốc, lấy một mốc phía trước và nhìn lại một mốc phía sau, ví dụ ngọn đồi sau bãi xuất phát. Hai mốc trước sau thẳng hàng với thuyền cũng cho cùng thông tin.
Bài tập trước chuyến đi: ở một hồ trong công viên, chọn hai cột đèn ở bờ bên kia đứng thẳng hàng, đi dọc bờ bên này vài bước và nhìn chúng tách ra. Bạn sẽ thấy cặp mốc phản ứng với vài mét lệch nhanh hơn mắt bạn nhận ra rất nhiều.
Tính giờ quay về: phần người mới hay bỏ qua
Tốc độ chèo thực tế chậm hơn bạn nghĩ. Người mới chèo kayak đôi trên nước lặng thường đi được khoảng bốn đến năm cây số mỗi giờ khi còn khoẻ, và tụt rõ sau một hai giờ. Khi gió ngược vừa phải, con số ấy có thể giảm một nửa. Lấy con số thấp để tính, đừng lấy con số giờ đầu tiên.
Chiều về thường khó hơn chiều đi. Ở nhiều đoạn bờ, gió từ biển thổi vào mạnh dần về trưa và chiều. Sáng ra đi xuôi gió nhẹ thấy nhàn, chiều về lại ngược gió, ngược sóng. Quy tắc an toàn là dùng không quá một phần ba sức cho chiều đi.
Đặt giờ quay đầu trước khi xuống nước. Ví dụ xuất phát lúc bảy giờ, cần về bãi trước mười một giờ, thì giờ quay đầu là chín giờ, dù đã tới đích hay chưa. Ghi giờ này lên mu bàn tay hoặc đặt báo thức trên đồng hồ. Đến giờ là quay, không thương lượng.
Xem giờ con nước. Ở cửa sông, eo giữa hai đảo, dòng nước khi triều lên hoặc xuống có thể chảy nhanh hơn tốc độ chèo của người mới. Hỏi người dân địa phương hoặc xem bảng giờ thuỷ triều của khu vực, tránh đi qua chỗ hẹp vào lúc nước chảy mạnh nhất.
Báo lịch trình cho người trên bờ. Nói rõ đi từ bãi nào, tới đâu, mấy người, thuyền màu gì, giờ chậm nhất sẽ về. Quá giờ ấy một khoảng đã hẹn mà không liên lạc được, người ở nhà gọi đường dây tìm kiếm cứu nạn 112 và báo chính quyền xã ven biển gần nhất.
Danh sách mang theo cho một chuyến kayak ven bờ trong ngày
Danh sách này dành cho chuyến ngắn, gần bờ, trời đẹp. Đi xa hơn hay ra đảo cách bờ nhiều cây số là chuyện của người có kinh nghiệm và có thuyền hỗ trợ.
- Áo phao vừa người, mặc suốt chuyến chứ không buộc trên thuyền. Đây là món duy nhất không có ngoại lệ.
- Còi gắn vào áo phao, để gọi nhau khi gió to át tiếng nói.
- Điện thoại trong túi chống nước, đã tải sẵn bản đồ ngoại tuyến của vùng biển, pin đầy, kèm cục sạc nhỏ cũng trong túi chống nước.
- La bàn đế trong buộc dây vào thuyền, để dùng khi trời bất ngờ mù hoặc mưa che bờ.
- Nước uống ít nhất một lít mỗi người cho nửa ngày, mũ rộng vành, áo dài tay chống nắng. Nắng phản chiếu trên mặt nước làm mất sức nhanh hơn trên bộ.
- Một mảnh giấy chống nước ghi giờ quay đầu, tên ba mốc chính và giờ hẹn với người trên bờ.
- Gương nhỏ hoặc vật phản quang để ra hiệu ban ngày nếu cần.
Gia đình chị Lan đi cùng con nhỏ thì thêm một nguyên tắc: trẻ ngồi thuyền đôi cùng người lớn chèo khoẻ nhất, và cả nhà chỉ chèo trong vùng nước kín gió, nhìn thấy bãi suốt chuyến.
Áp vào chuyến đi của bạn: một kế hoạch mẫu nửa ngày
Giả sử nhóm bốn người, hai thuyền đôi, định chèo từ một bãi tắm ra hòn đảo nhỏ cách bờ chừng hai cây số rồi quay về. Kế hoạch nên viết ra được trên một mặt giấy như sau:
- Mốc: đích là hòn đảo có vách đá trắng; mốc giữ hướng là đỉnh đồi hai mỏm trên đất liền phía sau đảo; mốc nhận bãi về là khe núi lõm sâu ngay sau bãi.
- Hướng la bàn: đọc ở bãi, ghi hướng đi và hướng về, dán cạnh chỗ ngồi của người sau ở mỗi thuyền.
- Giờ: xuống nước sáu giờ rưỡi, quay đầu muộn nhất tám giờ rưỡi, lên bãi trước mười giờ, trước khi gió biển mạnh lên.
- Đội hình: thuyền có người chèo khoẻ nhất đi sau, hai thuyền không cách nhau quá tầm gọi.
- Điểm dừng nghỉ: một bãi đá nhỏ ở mũi đất giữa đường, dùng khi ai đó mỏi hoặc gió đổi.
- Người trên bờ: biết lộ trình, màu thuyền, giờ chậm nhất mười giờ rưỡi; quá giờ ấy không liên lạc được thì gọi 112.
Kế hoạch như vậy mất mười phút để viết nhưng trả lời trước mọi câu hỏi sẽ nảy ra khi đã ở ngoài nước, lúc người mệt và đầu khó nghĩ. Còn dòng nào chưa viết ra được thì chuyến đi chưa sẵn sàng.
Lỗi hay gặp trên mặt nước và cách sửa
Phần lớn sự cố khi chèo kayak ven bờ không đến từ sóng to mà từ những quyết định nhỏ sai lúc đầu chuyến.
| Lỗi | Hậu quả | Cách sửa |
|---|---|---|
| Chèo thẳng tới đích theo cảm giác, không nhìn cặp mốc | Bị dạt xa mà không biết, tốn sức chèo bù | Chọn cặp mốc thẳng hàng ngay từ bãi |
| Chỉ nhớ "bãi có hàng dừa" | Lúc về không phân biệt được các bãi giống nhau | Nhớ hình đường viền núi phía sau bãi |
| Ra khơi khi gió đang thổi từ bờ ra | Đi rất nhẹ, về rất khó, dễ bị đẩy ra xa | Gió thổi từ bờ ra thì ở gần bờ hoặc hoãn chuyến |
| Đi qua eo hẹp đúng lúc nước chảy mạnh | Thuyền bị cuốn lệch, người mới hoảng | Xem giờ con nước, đi qua lúc nước đứng |
| Nhóm tản ra mỗi người một hướng | Mất dấu nhau khi có sóng | Đi thành cụm, người khoẻ nhất đi cuối |
| Để điện thoại ngoài túi chống nước | Ướt, hỏng, mất liên lạc | Túi chống nước buộc dây vào áo phao |
Nếu nhóm lạc mất bãi về, đừng chèo tiếp theo cảm giác. Dừng lại, cặp các thuyền vào nhau, mở định vị trên điện thoại xem vị trí, so với bờ, rồi mới chọn hướng. Nếu sóng gió vượt sức, ưu tiên cập bất kỳ bãi an toàn nào gần nhất thay vì cố về đúng bãi cũ.
Câu hỏi thường gặp
Có cần la bàn khi chèo kayak gần bờ không?
Có, dù ít khi dùng. Ngày trời trong, bờ là mốc tốt hơn la bàn. Nhưng mưa rào hoặc sương sớm có thể che bờ trong vài phút, và lúc ấy một hướng la bàn đã ghi sẵn từ trước sẽ đưa bạn về phía đất liền.
Chèo kayak ra đảo cách bờ bao xa thì an toàn cho người mới?
Không có con số chung, vì còn tuỳ gió, sóng, dòng chảy. Với người mới, nguyên tắc dễ giữ là luôn ở khoảng cách mà mình bơi vào được nếu lật thuyền khi mặc áo phao, và nhìn thấy rõ bãi xuất phát suốt chuyến.
Làm sao biết thuyền đang bị dạt ngang?
Dùng cặp mốc thẳng hàng: một vật gần và một vật xa phía sau nó. Khi hai vật tách ra, thuyền đang dạt về phía vật xa trượt tới. Mắt thường nhìn mặt nước không thể nhận ra dạt ngang, cặp mốc thì thấy rất sớm.
Định vị trên điện thoại có đủ thay cho việc nhìn mốc không?
Không nên dựa hoàn toàn. Điện thoại ướt, hết pin hoặc màn hình khó đọc dưới nắng là chuyện thường. Dùng định vị để kiểm tra vài lần mỗi chuyến, còn việc giữ hướng thì làm bằng mắt và mốc trên bờ.
Gió thế nào thì nên hoãn chuyến kayak?
Gió thổi từ bờ ra biển là dấu hiệu nên hoãn hoặc chỉ chèo sát bờ, vì đi ra thì dễ mà quay về rất khó. Sóng bạc đầu xuất hiện dày ngoài khơi cũng là lúc người mới không nên xuống nước.