PhuongHuong.comPhương Hướng
Trên biển, sông và trong sương mù

Đi trong rừng ngập mặn: vì sao lạch nào cũng giống nhau và cách giữ đường về

Rừng ngập mặn không có mốc xa, lạch phân nhánh như rễ cây và đổi mặt theo con nước: cách nhớ lối, đọc lạch rộng hẹp, tính giờ nước ròng, đi cùng người địa phương.

A Vietnamese boatman steers a narrow motor canoe through a tunnel of mangrove roots at low tide, exposed mud banks, seen from the bow looking forward, green filtered light

Trong rừng ngập mặn, giữ đường về dựa vào hai điều: nhớ thứ tự các ngã lạch theo độ rộng, vì lạch rộng dần là hướng ra sông và biển, còn lạch hẹp dần là hướng vào sâu trong rừng; và tính giờ con nước để không bị kẹt khi nước ròng làm lạch cạn trơ bùn. Tán đước, mắm cao đều nhau che hết mốc xa, nên mắt người ở đây gần như không có gì để bám.

Rừng ngập mặn ven biển phía nam như vùng Cà Mau, vùng Cần Giờ thuộc Thành phố Hồ Chí Minh, hay các dải rừng ven biển miền Bắc là nơi thú vị để đi xuồng, đi kayak, đi bộ trên các lối gỗ. Nhiều khu là vườn quốc gia hoặc khu bảo tồn, chỉ vào theo tuyến được phép và cùng người dẫn. Bài này giải thích vì sao người lạ dễ lạc trong rừng ngập mặn, cách giữ lối, và những lỗi đã khiến khách bị kẹt giữa bùn.

Vì sao rừng ngập mặn là nơi dễ lạc nhất trên mặt nước

Ở biển, bạn còn thấy núi, đảo, bờ. Trên sông lớn, bạn còn thấy cầu, chợ, nhà. Trong rừng ngập mặn, hai bên lạch là hai bức tường rễ đước và cây mắm gần như giống hệt nhau, tán cây cao đều, khép lại phía trên. Đi qua năm ngã lạch, người lạ đã không phân biệt được ngã nào với ngã nào.

Mạng lạch trong rừng ngập mặn phân nhánh giống rễ cây hoặc cành cây. Từ một lạch lớn nối ra sông hay biển, các lạch nhỏ hơn tách ra, rồi lại tách nữa, nhỏ dần và ngắn dần. Có những lạch cụt, đi vào một đoạn thì hết nước. Có những lạch nối vòng sang lạch khác. Nhìn từ trên cao thì là một hình rõ ràng, còn ngồi trong xuồng thì chỉ thấy khúc quanh kế tiếp.

Thêm vào đó là con nước. Lúc nước lớn, lạch nhỏ đầy, có khi tràn vào gốc cây, trông như lối đi rộng mở. Vài giờ sau, nước ròng, chính lạch ấy chỉ còn một dải bùn với rễ cây trơ ra. Khách đi vào lúc nước lớn mà quên giờ, quay ra lúc nước ròng là mắc cạn giữa rừng, xung quanh là bùn lún không đi bộ được.

Đọc lạch: rộng hay hẹp, nước chảy về đâu

Lạch rộng dần là hướng ra. Theo quy luật chung của mạng lạch phân nhánh, khi bạn đi theo hướng lạch rộng dần và sâu dần, bạn đang đi về phía lạch chính, ra sông hoặc biển. Lạch hẹp dần, nông dần là đang đi vào trong. Đây là mốc quan trọng nhất khi không còn thấy gì.

Chiều nước chảy lúc nước ròng chỉ đường ra. Khi nước đang rút, nước trong lạch chảy ra phía sông, biển. Thả một cọng lá, một mẩu bọt xốp xuống, xem nó trôi đi đâu. Lúc nước lớn thì ngược lại, nước chảy vào trong rừng.

Tiếng sóng, tiếng máy ghe. Tiếng sóng biển hay tiếng máy ghe trên sông lớn vọng tới cho biết hướng ra, dù trong rừng âm thanh vang và khó đoán hướng chính xác. Dừng máy, im lặng nghe vài giây.

Ánh sáng phía cuối lạch. Khoảng sáng rộng phía trước qua tán cây thường là chỗ lạch mở ra sông hay một vùng nước lớn. Khoảng tối hẹp là lạch đi vào sâu.

Cọc, phao đánh dấu tuyến. Ở khu có tuyến tham quan, có thể gặp cọc sơn, phao đánh dấu lạch đi được. Chúng là mốc tốt khi có, nhưng đừng giả định tuyến nào cũng có.

Giữ đường về: các bước từ lúc vào lạch

Dù đi với người dẫn, khách vẫn nên tự giữ đường về để hiểu mình đang ở đâu. Những bước dưới đây áp được cho cả xuồng máy và kayak:

  1. Ở cửa lạch chính, ghi lại một vật nổi bật: chòi canh, cây cao đứng riêng, bến gỗ. Nhìn kỹ cửa lạch từ phía trong ra, vì chiều về bạn sẽ thấy nó từ hướng ấy.
  2. Bật ghi vết đường đi trên điện thoại ngay khi rời bến. Trong rừng ngập mặn thoáng phía trên lạch, định vị thường vẫn bắt được dù sóng điện thoại yếu.
  3. Mỗi ngã lạch, ghi lại: rẽ trái hay phải, lạch mới rộng hơn hay hẹp hơn lạch cũ. Chuỗi "phải, hẹp hơn; trái, hẹp hơn; thẳng" là đủ.
  4. Chiều về, đọc ngược và đảo chiều, đồng thời kiểm: mỗi lần rẽ, lạch mới phải rộng hơn lạch cũ. Nếu rẽ xong lạch lại hẹp đi, bạn đã nhầm.
  5. Không vào lạch cụt, lạch quá hẹp mà xuồng phải chen giữa rễ cây. Đó là nơi dễ kẹt nhất khi nước rút.
  6. Theo dõi đồng hồ và giờ nước ròng. Bắt đầu quay ra khi còn dư nhiều thời gian trước lúc nước ròng sâu.

Nhóm bạn của Minh đi kayak rừng ngập mặn lần đầu đã thấy kiểm tra "lạch phải rộng dần" cứu họ một lần: ở một ngã ba, cả nhóm định rẽ trái vì trông quen, nhưng lạch bên trái hẹp hơn lạch đang đi. Họ dừng, mở vết đường đi, và đúng là phải rẽ phải.

Con nước trong rừng ngập mặn: lúc nào đi, lúc nào ra

Con nước ở rừng ngập mặn quyết định lạch nào đi được. Bảng sau là cách nghĩ chung; giờ cụ thể hỏi người địa phương hoặc ban quản lý khu rừng:

LúcLạch trông thế nàoNên làm
Nước lớnLạch đầy, nước tràn vào gốc cây, nhiều lối mở raThời điểm đi vào, nhưng đừng tin những lối mới mở
Đầu nước ròngNước chảy ra, mực hạ dần, rễ lộ thêmBắt đầu đi ra, chọn lạch chính
Giữa nước ròngLạch nhỏ cạn nhanh, bùn lộ hai bênPhải đang ở lạch lớn hoặc đã ra khỏi rừng
Nước ròng sâuLạch nhỏ trơ bùn, lạch vừa chỉ còn dòng hẹpKhông vào lạch; nếu kẹt, ở trên xuồng chờ nước lên
Đầu nước lớn trở lạiNước chảy vào, lạch đầy dầnLúc thoát ra nếu đã bị kẹt

Nếu xuồng bị kẹt trên bùn, đừng bước xuống để đẩy. Bùn rừng ngập mặn có chỗ lún rất sâu, chân bị hút chặt. Ở trên xuồng, giữ ấm, giữ nước uống, báo vị trí và chờ nước lên lại, thường trong vài giờ.

Đi cùng người dẫn và các quy định cần biết

Phần lớn rừng ngập mặn đẹp là khu bảo tồn, vườn quốc gia, hoặc rừng phòng hộ ven biển. Vào đó có quy định riêng, và đó cũng là lý do an toàn:

  • Chỉ đi theo tuyến tham quan được phép, mua vé hoặc đăng ký ở ban quản lý. Không tự ý vào phân khu bảo vệ nghiêm ngặt.
  • Lần đầu luôn đi cùng người chèo, người lái xuồng địa phương. Họ biết lạch nào cụt, giờ nào nước rút, chỗ nào có cọc ngầm.
  • Không chặt cành, không bẻ rễ, không buộc dây vào cây làm dấu. Ghi nhớ đường bằng sổ và điện thoại thay cho việc đánh dấu lên cây.
  • Hỏi người dẫn tuyến đi trước khi xuất phát, và nhờ họ chỉ cho bạn ở mỗi ngã rẽ vì sao chọn lối ấy. Đây là cách học nhanh nhất.
  • Báo lịch trình cho chủ nhà nghỉ: đi từ bến nào, mấy giờ về.
  • Mang áo phao, nước, thuốc chống muỗi, áo dài tay, đèn pin, túi chống nước cho điện thoại.

Gia đình chị Lan dã ngoại cùng con nhỏ đi rừng ngập mặn bằng xuồng của người dân, ngồi giữa xuồng, áo phao cài kín. Người lái vừa đi vừa chỉ cho trẻ xem lạch rộng hẹp, nước chảy ra hay chảy vào. Đó là bài học định hướng sống động nhất mà trẻ từng có.

So sánh các cách giữ hướng giữa các lạch

Không có cách nào tự nó đủ trong rừng ngập mặn. Bảng sau cho biết mỗi cách mạnh ở đâu, để bạn phối hợp:

CáchĐộ chính xácKhi nào dùngĐiểm yếu
Chuỗi rẽ ghi trong sổ hoặc ảnhCao nếu ghi đủMọi chuyến, từ ngã lạch đầu tiênQuên ghi một ngã là cả chuỗi lệch
Kiểm "lạch rộng dần là hướng ra"KháMỗi lần rẽ ở chiều vềCó lạch nối vòng, rộng ra cục bộ
Chiều nước chảy khi nước ròngKháKhi không chắc hướng raLúc nước đứng gần như không chảy
Vết đường đi trên điện thoạiCao về vị tríKiểm lại ở ngã lạch khóHết pin, ướt máy
Tiếng sóng, tiếng máy gheThấp về hướngXác nhận đang gần sông, biểnÂm vang trong rừng
Cảnh hai bên lạchRất thấpKhông dùngMọi lạch trông như nhau

Hai cách đầu bổ sung cho nhau rất tốt: chuỗi rẽ cho biết rẽ đâu, quy luật độ rộng cho biết rẽ ấy có hợp lý không. Khi hai cách đá nhau, dừng lại và mở vết đường đi.

Bài tập trước chuyến đi

Kỹ năng đọc mạng lạch luyện được trên cạn và ở nơi an toàn, trước khi vào rừng thật:

  1. Mở ảnh vệ tinh của một khu rừng ngập mặn, chọn một điểm sâu trong rừng, tự vạch lối ra bằng cách luôn chọn lạch rộng hơn ở mỗi ngã. Xem lối ấy có ra tới sông không.
  2. Ở một công viên có nhiều lối đi phân nhánh, tập ghi chuỗi rẽ bằng ký hiệu ngắn, rồi đi ngược lại không nhìn điện thoại.
  3. Ở một con kênh gần nhà, quan sát nước chảy vào lúc nào, chảy ra lúc nào trong ngày, so với giờ thuỷ triều của vùng.
  4. Trong chuyến đi đầu cùng người dẫn, tự đoán hướng ở mỗi ngã lạch trước khi người dẫn rẽ, rồi so lại.

Bài tập cuối là bài hay nhất: chỉ sau một buổi đi cùng người địa phương và đoán thử, bạn sẽ thấy mình đoán đúng nhiều dần, và hiểu những dấu hiệu họ dùng mà ít khi nói ra.

Lỗi hay gặp trong rừng ngập mặn và cách sửa

Những lỗi này đã khiến nhiều khách phải nhờ người tới kéo xuồng ra:

LỗiHậu quảCách sửa
Vào lạch nhỏ lúc nước lớn vì thấy đẹpMắc cạn khi nước ròngChỉ vào lạch đã biết, quay ra sớm
Nhớ đường bằng cảnh hai bênMọi lạch trông như nhauNhớ chuỗi rẽ và độ rộng lạch
Bước xuống bùn để đẩy xuồngLún sâu, kẹt chân, đứt tay vì hàỞ trên xuồng, chờ nước lên
Đi tự túc vào khu bảo tồnVi phạm quy định, không ai biết mình ở đâuĐăng ký, đi cùng người dẫn
Đi tới chạng vạngMuỗi, tối nhanh dưới tán, khó thấy cọcRa khỏi rừng trước khi tối

Nếu lạc hoặc kẹt mà không tự xử lý được, gọi đường dây tìm kiếm cứu nạn 112, báo ban quản lý khu rừng và chính quyền xã gần nhất, gửi toạ độ từ điện thoại. Ở yên trên xuồng là cách giúp người tìm thấy bạn nhanh nhất.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao rừng ngập mặn dễ lạc hơn rừng trên cạn?

Vì tán cây đều che hết mốc xa, hai bên lạch giống hệt nhau, lạch phân nhánh dày, và con nước làm lạch đổi mặt trong vài giờ. Trên cạn bạn còn có sườn dốc, khe núi để định hướng, ở đây gần như không.

Đi theo lạch rộng có chắc ra được sông không?

Đó là quy luật chung của mạng lạch phân nhánh và thường đúng, nhưng có những lạch nối vòng hoặc rộng ra cục bộ. Hãy dùng nó kèm với chiều nước chảy khi nước ròng và vết đường đi trên điện thoại.

Bị kẹt xuồng trên bùn khi nước ròng thì làm gì?

Ở trên xuồng, không bước xuống bùn. Báo vị trí cho người ở bến hoặc gọi trợ giúp nếu cần, giữ ấm, giữ nước uống, chống muỗi và chờ nước lên trở lại. Nước thường quay lại sau vài giờ.

Có được tự chèo kayak trong rừng ngập mặn không?

Tuỳ khu. Nhiều nơi là khu bảo tồn chỉ cho đi theo tuyến và có người dẫn. Ở nơi được phép tự đi, lần đầu vẫn nên đi cùng người địa phương, chỉ đi lạch chính và quay ra trước khi nước ròng sâu.

Điện thoại có định vị được trong rừng ngập mặn không?

Thường vẫn định vị được vì phía trên lạch khá thoáng, dù sóng điện thoại có thể yếu. Bật ghi vết đường đi từ bến và tải bản đồ ngoại tuyến trước, nhưng nhớ rằng nhiều lạch nhỏ không có trên bản đồ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138