PhuongHuong.comPhương Hướng
Dấu hiệu tự nhiên đúng và sai

Bài tập đọc dấu hiệu tự nhiên: năm buổi luyện ở công viên trước khi vào rừng

Giáo án năm buổi tự luyện ở công viên, sân nhà: bóng cọc, mặt trời theo giờ, gió và âm thanh, kiểm chứng mẹo rêu và cây, đi giữ hướng, đọc sao, có cách chấm sai số.

A Vietnamese mother and her daughter place small pebbles at the tip of a stick shadow on a city park lawn, side view at ground level, faces turned away, bright early morning

Năm buổi luyện, mỗi buổi khoảng một đến hai giờ ở công viên, bãi cỏ hay sân nhà, đủ để bạn biết tay mình đọc dấu hiệu tự nhiên sai bao nhiêu độ trước khi phải dùng chúng thật. Bí quyết là luôn mang la bàn làm đáp án: đoán bằng dấu hiệu trước, kiểm bằng la bàn sau, rồi ghi sai số vào sổ.

Bài này là giáo án cho năm buổi: bóng cọc và mặt trời theo giờ; gió, mây và âm thanh; kiểm chứng các mẹo về cây và rêu; đi giữ hướng qua bãi trống; và một buổi tối với sao và mặt trăng. Mỗi buổi có mục tiêu, các bước, cách chấm, cùng lỗi hay gặp, đủ để một người tự tập hay một gia đình tập cùng nhau.

Chuẩn bị chung cho cả năm buổi

Phần lớn dụng cụ có sẵn trong nhà. Gom vào một túi để mỗi buổi chỉ việc xách đi:

  • La bàn đế trong suốt hoặc điện thoại có la bàn đã hiệu chỉnh, để làm đáp án. Đứng cách xa xe máy, cột sắt, loa khi đọc.
  • Một cây que thẳng dài chừng một mét và vài viên sỏi hay que nhỏ để đánh dấu.
  • Đồng hồ hoặc điện thoại để ghi giờ chính xác.
  • Sổ và bút chì, kẻ sẵn bảng bốn cột: dấu hiệu, hướng đoán, hướng la bàn, sai số.
  • Một sợi chỉ hay dải vải mảnh buộc vào đầu que để đọc gió.
  • Đèn đội đầu có chế độ ánh đỏ cho buổi tối, để mắt không bị loá khi nhìn sao.
  • Nước uống, mũ, áo chống nắng. Buổi bóng cọc kéo dài giữa nắng.

Chọn công viên có bãi cỏ rộng, nhìn được nhiều phía bầu trời, có ít nhất vài cây cổ thụ và một hồ nước. Năm buổi không cần liền nhau; cách nhau một tuần là vừa để bạn đọc lại sổ và nghĩ về những chỗ mình sai. Nếu đi với trẻ nhỏ, chọn khu có rào, đông người qua lại, và giao cho mỗi đứa một việc cụ thể như giữ sỏi hay đọc giờ.

Buổi một: bóng cọc và mặt trời theo giờ

Mục tiêu: biết phương pháp bóng cọc cho sai số bao nhiêu ở tay mình, và ước lượng hướng nhanh bằng mặt trời theo giờ. Nên tập vào buổi sáng, khoảng tám đến mười giờ:

  1. Cắm que thẳng đứng trên đất phẳng. Đặt một viên sỏi đúng đầu bóng que, ghi giờ.
  2. Chờ mười lăm phút. Đặt viên sỏi thứ hai ở đầu bóng mới.
  3. Kẻ đường nối hai viên sỏi. Viên thứ nhất là phía tây, viên thứ hai là phía đông. Đứng với viên thứ nhất bên trái, viên thứ hai bên phải: trước mặt là phía bắc.
  4. Đặt la bàn lên đường nối và đọc hướng thật. Ghi sai số vào sổ.
  5. Lặp lại một lần nữa với khoảng chờ ba mươi phút, so xem sai số có nhỏ đi không.
  6. Cuối buổi, nhìn mặt trời, không dùng que, đoán hướng đông bằng mắt. Ghi sai số.

Phần lớn người tập lần đầu thấy bóng cọc cho sai số nhỏ, còn đoán bằng mắt sai nhiều hơn hẳn, nhất là khi quên mùa. Mùa hè, nhớ rằng mặt trời buổi sáng lệch về phía đông bắc; mùa đông lệch về phía đông nam. Nếu tập vào khoảng giữa năm ở phía nam nước ta, bạn có thể thấy bóng giữa trưa đổ về phía nam, một điều nhiều người không tin cho tới khi tự thấy.

Buổi hai: gió, mây và âm thanh

Đọc gió ba cách. Ở giữa bãi cỏ, đọc gió bằng dải vải trên que, bằng nhúm cỏ thả rơi, và bằng cách quay mặt cho tới khi gió thổi đều hai má. So ba kết quả với nhau và với la bàn. Lặp lại ở sát một hàng cây hay bức tường để thấy gió bị bẻ cong thế nào.

Tìm hướng mây. Chọn một ngọn cây làm mốc, đặt mây sát mốc, chờ nửa phút. Ghi hướng mây tầng thấp và tầng cao nếu có, xem chúng có cùng hướng với gió mặt đất không.

Đoán hướng âm thanh. Nhắm mắt năm phút, mỗi khi nghe một tiếng rõ như tiếng xe, tiếng chim, tiếng trẻ con, chỉ tay về phía đó. Người tập cùng ghi hướng tay chỉ bằng la bàn. Mở mắt, kiểm lại nguồn thật nếu thấy được.

Chấm điểm. Ghi sai số của từng cách. Âm thanh gần mặt nước hay giữa các toà nhà thường cho sai số lớn nhất, và đó là bài học cần nhớ khi nghe tiếng động trong thung lũng. Nếu tập vào buổi chiều ở công viên gần sông hay biển, có hôm bạn sẽ thấy gió yếu đi rồi đổi chiều lúc chiều tối, giống điều sẽ gặp ở bờ biển thật.

Buổi ba: kiểm chứng các mẹo về cây, rêu, côn trùng

Mục tiêu của buổi này là tự thấy mẹo nào sai, thay vì chỉ đọc. Ghi kết quả theo mẫu bảng dưới, đây là ví dụ của một buổi tập giả định của nhóm bạn của Minh:

Vật quan sátMẹo nóiHướng thực tế theo la bànGhi chú
Mười thân cây có rêuRêu dày ở mặt bắcBa cây bắc, bốn cây phía hồ, ba cây mặt trên thân nghiêngRêu theo nước và dáng thân
Năm tảng đá có rêuRêu dày ở mặt bắcHai bắc, hai đông, một phía bãi tưới cỏKhông có quy luật hướng
Bốn tổ kiến dưới gốc câyTổ ở phía namMỗi tổ một phíaTổ ở chỗ đất khô thoáng
Tám cây cổ thụTán dày phía namTán dày phía bãi trốngCây vươn về chỗ có sáng
Hàng cây ven hồCây nghiêng theo gió chínhNghiêng ra phía mặt hồVươn ra chỗ sáng, không phải do gió

Kết quả trên là ví dụ; buổi tập của bạn sẽ ra con số khác, và đó chính là điểm hay. Khi nhóm có người khăng khăng dùng rêu, bạn có sổ ghi kết quả của chính mình để bàn lại một cách bình tĩnh. Đừng bẻ cành, đừng cạo rêu, đừng phá tổ kiến để kiểm tra; chỉ quan sát.

Buổi bốn: đi giữ hướng qua bãi trống

Mục tiêu: biết khi không có mốc, chân bạn tự lệch bao nhiêu. Đây là kỹ năng mà sách ít nói nhưng gây lạc rất nhiều. Cần một bãi cỏ rộng, hoặc bãi biển vắng:

  1. Đứng ở một đầu bãi, dùng la bàn chọn một hướng đi, chẳng hạn hướng bắc. Nhờ người đi cùng đứng làm mốc xuất phát.
  2. Chọn một vật ở xa đúng hướng đó, như một cái cây, đi thẳng tới nó chừng hai trăm bước. Đây là lượt đi có mốc.
  3. Quay về điểm xuất phát. Lần này đội mũ sụp xuống hoặc nhìn chân, chỉ dùng cảm giác, đi đúng hai trăm bước theo hướng cũ.
  4. Dừng lại, người đi cùng dùng la bàn đo hướng từ mốc xuất phát tới chỗ bạn đứng. Ghi độ lệch.
  5. Thử lượt thứ ba, mỗi năm mươi bước dừng lại nhìn bóng mình hay hướng gió để chỉnh. Ghi độ lệch, so với lượt không chỉnh.

Nhiều người ngạc nhiên vì lượt không mốc lệch khá xa sau vài trăm bước, có người lệch đều về một phía. Biết mình hay lệch về bên nào là thông tin rất có giá trị: trong rừng hay trong sương mù, bạn sẽ hiểu vì sao phải chọn mốc gần và đi từng chặng ngắn. Bác Tư hay đi bộ đường núi sau buổi tập này mới nhận ra mình lệch về bên phải, và từ đó luôn chọn mốc cách không quá vài chục bước khi tầm nhìn kém.

Buổi năm: buổi tối với sao, mặt trăng và tổng kết

Chọn một đêm quang, ít trăng, đến chỗ ít đèn nhất có thể như bãi cỏ ven hồ, sân thượng hay sân vận động lúc vắng. Đứng yên khoảng mười lăm phút cho mắt quen tối, chỉ dùng đèn ánh đỏ. Tìm chòm Gấu Lớn hay chòm Thiên Hậu tuỳ mùa, lần theo để tìm sao Bắc Cực. Ở nước mình sao này nằm khá thấp trên chân trời phía bắc, nên cần chỗ nhìn ra phía bắc không bị nhà cao che. Khi đã tìm được, đoán phía bắc, rồi kiểm bằng la bàn.

Nếu đêm có trăng, quan sát thêm: phần sáng của mặt trăng luôn quay về phía mặt trời vừa lặn hoặc sắp mọc. Trăng non đầu tháng xuất hiện ở phía tây lúc chập tối. Đây là cách kiểm hướng phụ cho những đêm không thấy sao Bắc Cực.

Cuối buổi, mở sổ ra và tổng kết năm buổi. Xếp các cách theo sai số của chính bạn, từ nhỏ nhất đến lớn nhất. Đó là bảng độ tin cậy của riêng bạn, đáng tin hơn bất kỳ bảng nào in sẵn, vì nó tính cả tay nghề của bạn. Mang bảng ấy theo vào chuyến đi rừng đầu tiên, và nhớ rằng chuyến đầu tiên vẫn nên có người dẫn đường địa phương, đi theo nhóm, báo lịch trình cho người ở nhà.

Lỗi hay gặp khi tự luyện và cách sửa

Tự tập thì không ai nhắc, nên những lỗi sau rất dễ lặp lại:

  • Đọc la bàn sát xe máy, cột đèn, điện thoại. Kim lệch làm đáp án sai. Sửa: đứng cách xa vật kim loại vài bước, cất điện thoại khi đọc la bàn kim.
  • Không ghi sai số, chỉ ghi đúng hay sai. Sửa: ghi con số độ lệch; sau năm buổi, con số mới cho bạn biết mình đáng tin đến đâu.
  • Tập một lần rồi thôi. Sửa: lặp lại buổi một và buổi bốn ở một mùa khác, vì mặt trời và gió đổi theo mùa.
  • Tự tin ngay sau khi tập. Sửa: kỹ năng ở công viên là nền, trong rừng thật còn tán che, dốc, mệt và trời tối. Chuyến đầu đi cung đường dễ, có người dẫn.
  • Tập một mình ở chỗ vắng lúc tối. Sửa: buổi năm đi ít nhất hai người, báo người nhà chỗ mình đi và giờ về.

Sau năm buổi, bạn không trở thành người dẫn đường, nhưng bạn biết chính xác mình có thể tin vào đôi mắt của mình đến mức nào. Đó là thứ người mới thiếu nhiều nhất, và là thứ quyết định họ có biết dừng lại đúng lúc hay không.

Câu hỏi thường gặp

Có thể tự luyện kỹ năng tìm hướng ở thành phố không?

Có. Công viên có bãi cỏ rộng, sân nhà, sân thượng hay bãi biển vắng đều đủ để luyện bóng cọc, mặt trời theo giờ, đọc gió, đi giữ hướng và tìm sao. Điều quan trọng là luôn có la bàn để kiểm đáp án và ghi sai số.

Phương pháp bóng cọc nên chờ bao lâu giữa hai lần đánh dấu?

Khoảng mười lăm phút là đủ để đầu bóng dịch chuyển thấy rõ. Chờ ba mươi phút thường cho kết quả chắc hơn. Tránh làm sát giữa trưa, khi mặt trời gần đỉnh đầu và bóng rất ngắn, khó đánh dấu chính xác.

Vì sao đi không có mốc lại bị lệch hướng?

Hai chân không đều nhau tuyệt đối, mặt đất không phẳng, và người ta vô thức tránh chướng ngại nhỏ. Sau vài trăm bước, độ lệch cộng dồn khá lớn. Vì vậy trong rừng hay sương mù phải chọn mốc gần và đi từng chặng ngắn.

Trẻ em có tham gia được các buổi luyện này không?

Được, nhất là buổi bóng cọc, buổi âm thanh và buổi đi giữ hướng. Giao cho mỗi trẻ một việc cụ thể như đặt sỏi, đọc giờ, giữ sổ. Chọn công viên có rào, đông người và người lớn luôn ở trong tầm nhìn.

Ở Việt Nam có tìm được sao Bắc Cực từ thành phố không?

Có thể, nếu đêm quang và bạn đứng ở chỗ nhìn được chân trời phía bắc không bị nhà cao che. Sao nằm thấp, càng vào nam càng thấp, và ánh đèn thành phố làm mờ sao. Chỗ ven hồ, sân vận động lúc vắng là lựa chọn tốt.

Sau năm buổi luyện đã có thể tự đi rừng chưa?

Chưa nên tự đi rừng lạ. Năm buổi cho bạn nền và biết sai số của mình, nhưng rừng thật có tán che, dốc, mệt và trời tối. Chuyến đầu nên đi cung đường dễ, có người dẫn đường địa phương, theo nhóm và báo lịch trình cho người ở nhà.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138