PhuongHuong.comPhương Hướng
Trên biển, sông và trong sương mù

Định hướng trên đồi cát: mốc xa, gợn cát, la bàn và cách không lạc giữa các cồn

Giữa các cồn cát mọi gò trông như nhau và dấu chân bị gió xoá: cách chọn mốc xa, đọc gợn cát và sườn cồn, đi theo la bàn, tính nước và giờ để không lạc trên đồi cát.

Two Vietnamese teenagers in wide hats climb a rippled sand dune ridge under harsh afternoon sun, long shadows, seen from behind at a low angle, ochre and pale blue

Trên đồi cát, cách giữ hướng chắc nhất là bám vào mốc xa không đổi như biển, dãy núi, rừng phi lao, đường lớn, và đi theo la bàn mỗi khi tụt xuống giữa các cồn, vì ở đó bạn không còn thấy mốc nào. Dấu chân không phải đường về: gió có thể xoá chúng trong vài chục phút, và các cồn cát thì thay hình theo mùa.

Đồi cát ven biển nước ta không lớn như sa mạc thật, nhưng đủ rộng để một nhóm đi lạc vài giờ dưới nắng, và nắng trên cát là thứ làm người mệt rất nhanh. Bài này nói về những vùng đồi cát như ở ven biển Nam Trung Bộ, ví dụ vùng Mũi Né nay thuộc tỉnh Lâm Đồng, hay dải cát ven biển nay thuộc tỉnh Quảng Trị: chọn mốc, đọc cát, dùng la bàn, tính nước, và những lỗi hay gặp khi người đi tưởng đồi cát chỉ là một bãi biển rộng.

Vì sao người đi dễ lạc trên đồi cát

Đứng trên đỉnh một cồn cao, mọi thứ rõ ràng: biển phía này, đường phía kia, rừng phi lao phía xa. Nhưng chỉ cần đi xuống chỗ trũng giữa hai cồn, tầm nhìn bị chặn tứ phía bởi những bức tường cát cao hơn đầu người. Ở dưới ấy, mọi hướng đều giống nhau: cát, trời, nắng. Người đi leo lên cồn kế tiếp và thấy một cảnh khác hẳn cảnh vừa nhìn, vì góc đã đổi.

Cồn cát cũng không đứng yên. Gió mùa đổi thì hình dạng cồn đổi theo, sườn dốc chuyển phía, có chỗ lối đi mùa trước giờ đã thành gò. Ai dựa vào lời kể hoặc ảnh chụp mùa khác để tìm đường sẽ thấy không khớp.

Và cuối cùng là cái nóng. Giữa trưa nắng, mặt cát nóng rát, ánh sáng phản chiếu làm chói mắt, đi trên cát lún tốn sức gấp nhiều lần đi trên đất. Người mệt, khát và chói nắng thì phán đoán kém đi rõ rệt, dễ quyết định sai đúng lúc cần bình tĩnh nhất. Vì vậy định hướng trên cát luôn đi kèm việc chọn giờ và mang đủ nước.

Mốc trên đồi cát: cái nào giữ được, cái nào đổi

Mốc tốt trên cát là mốc lớn, xa và không phải bằng cát. Bảng dưới xếp theo độ tin cậy:

MốcĐộ tin cậyKhi nào dùngChỗ hay nhầm
Biển và tiếng sóngCao về hướng tổng quátBiết bờ biển chạy theo hướng nào thì biết mình ở phía nàoBờ biển cong, hướng biển thay đổi theo đoạn
Dãy núi, đồi đá phía xaCaoMốc chính khi đứng trên đỉnh cồnBị hơi nóng làm mờ giữa trưa
Rừng phi lao, hàng cây chắn cátCaoRanh giới đồi cát với khu dân cư, đườngCó nhiều dải giống nhau
Cột điện, tháp, đường lớnCaoĐường bắt để thoát khỏi đồi cátKhông nhìn thấy khi ở chỗ trũng
Hình dạng một cồn cát cụ thểThấpChỉ trong vài giờ, cùng ngàyNhìn từ góc khác là thành cồn khác
Dấu chân của chính mìnhRất thấp khi có gióChỉ khi trời lặng, đi ngắnGió xoá, dấu chân người khác lẫn vào

Trước khi rời rìa đồi cát, đứng ở chỗ cao, chọn một mốc chính và một đường bắt. Ví dụ: núi đá phía tây là mốc chính, con đường nhựa chạy dọc phía bắc là đường bắt. Lạc thế nào, chỉ cần đi về phía bắc là sẽ chạm đường.

Đọc cát: gợn cát, sườn cồn và gió

Gợn cát nằm ngang với hướng gió. Những gợn sóng nhỏ trên mặt cát thường chạy vuông góc với hướng gió đã thổi gần đây. Nếu sáng nay gió từ biển thổi vào, các gợn sẽ chạy song song với bờ. Đây là một mốc phụ có ích khi ở chỗ trũng, nhưng chỉ đúng khi gió đã thổi ổn định một thời gian.

Sườn đón gió thoải, sườn khuất gió dốc. Một cồn cát thường có một sườn thoải, cát chặt hơn, phía gió thổi tới, và một sườn dốc, cát xốp, phía khuất gió. Nếu các cồn quanh bạn đều dốc về một phía, đó là phía khuất gió chung. Đi dọc theo sống cồn và đi trên sườn thoải đỡ mệt hơn leo sườn dốc.

Gió đổi thì dấu hiệu đổi. Ven biển miền Trung, gió có thể đổi chiều trong ngày giữa gió từ biển vào và gió từ đất ra. Đừng tin gợn cát buổi chiều chỉ cùng hướng với buổi sáng; dùng chúng để kiểm, không để dẫn đường.

Cát chặt và cát lún. Cát ẩm, sẫm màu, ở chân cồn phía biển thường chặt, đi nhanh. Cát khô, sáng màu trên sườn dốc thì lún. Chọn lối đi trên cát chặt giúp tiết kiệm sức, nghĩa là bạn còn sức để suy nghĩ tỉnh táo.

Thực vật ở rìa. Khi bắt đầu thấy cỏ, cây bụi, xương rồng mọc dày hơn, bạn đang tới rìa đồi cát, gần đất ổn định hơn và thường gần đường hoặc khu dân cư.

Đi theo la bàn giữa các cồn

Khi đã chọn mốc từ trên cao, việc còn lại là giữ hướng khi xuống chỗ trũng. Làm theo các bước:

  1. Trên đỉnh cồn, ngắm la bàn về mốc chính hoặc về điểm muốn tới, ghi số độ.
  2. Chọn một vật gần trên đường hướng ấy, ví dụ đỉnh cồn kế tiếp hay một bụi cây, rồi đi tới đó. Đừng đi thẳng xuống trũng mà quên điểm đích.
  3. Ở chỗ trũng, nếu không còn thấy vật đã chọn, cầm la bàn đi theo số độ, nhìn xuống la bàn mỗi vài chục bước.
  4. Lên tới đỉnh cồn kế tiếp, nhìn lại mốc chính để kiểm. Nếu lệch, chỉnh lại hướng.
  5. Ghi thời gian đi. Trên cát lún, tốc độ có khi chỉ bằng một nửa đi đường đất, nên khoảng cách ước từ trên cao thường xa hơn bạn nghĩ.
  6. Nếu sau một khoảng thời gian dự kiến vẫn chưa tới, đừng đi tiếp theo cảm giác. Lên chỗ cao nhất gần đó, nhìn lại mốc, xem định vị trên điện thoại.

Bài tập: ở một bãi biển vắng hoặc bãi cỏ rộng, chọn một điểm cách vài trăm mét, đi tới đó theo la bàn mà không nhìn điểm ấy, chỉ nhìn la bàn và mặt đất. Bạn sẽ quen cảm giác tin la bàn hơn tin mắt.

Giờ đi, nước và danh sách mang theo

Định hướng tốt không cứu được người đi giữa trưa mà thiếu nước. Trên đồi cát, kế hoạch nước và giờ quan trọng ngang kế hoạch hướng:

  • Đi vào sáng sớm hoặc chiều muộn, tránh khoảng giữa trưa khi cát nóng nhất và ánh sáng chói nhất.
  • Nước: mang dư so với đi bộ thường, vì nắng và cát lún làm mất nước nhanh. Đặt quy tắc quay đầu khi đã uống hết một nửa số nước.
  • Nón rộng vành, kính râm, áo dài tay sáng màu, khăn che cổ.
  • Giày kín cổ hoặc tất dày, vì cát nóng làm bỏng chân trần và cát lọt vào giày gây phồng rộp.
  • La bàn, điện thoại đã tải bản đồ ngoại tuyến, đánh dấu điểm đỗ xe.
  • Còi và một mảnh vải sáng màu để ra hiệu từ đỉnh cồn.

Nhóm bạn của Minh đi đồi cát lúc mười giờ sáng chỉ mang mỗi người một chai nước nhỏ. Chưa tới một giờ, hai người đã chóng mặt và cả nhóm phải quay về. Họ không lạc, nhưng nếu lạc thì một chai nước là không đủ để chờ người tới.

So sánh các cách giữ hướng trên cát

Trên đồi cát, mỗi cách giữ hướng mạnh ở một hoàn cảnh. Bảng sau giúp chọn đúng cách cho đúng lúc:

CáchĐộ chính xácKhi nào dùngĐiểm yếu
Mốc xa nhìn từ đỉnh cồnCaoMỗi lần lên tới chỗ caoMất ngay khi xuống chỗ trũng
La bàn theo số độ đã ghiCaoỞ chỗ trũng, giữa các cồnPhải đi vòng cồn nên lệch dần, cần kiểm lại trên cao
Định vị trên điện thoạiKháKiểm vị trí sau mỗi chặng, khi nghi lạcNắng nóng làm tụt pin, khó đọc màn hình
Đường bắt như đường nhựa, rừng phi laoCao về chuyện thoát raKhi muốn ra khỏi đồi cát chắc chắnKhông đưa tới đúng điểm đỗ xe
Gợn cát và sườn cồnThấp đến trung bìnhKiểm phụ khi ở chỗ trũngGió đổi thì dấu hiệu đổi
Dấu chânRất thấpKhông dùng làm đường vềGió xoá nhanh

Cách phối hợp hay dùng: mốc xa và la bàn làm chính, đường bắt làm phương án thoát, điện thoại làm phép kiểm. Gợn cát chỉ để xác nhận thêm khi các thứ khác đã cho cùng một câu trả lời.

Áp vào chuyến đi của bạn: kế hoạch mẫu một buổi sáng

Giả sử nhóm bốn người muốn đi bộ từ bãi đỗ xe vào giữa đồi cát ngắm bình minh rồi quay ra. Kế hoạch có thể viết ra như sau:

  1. Tối hôm trước, xem ảnh vệ tinh, ghi hướng từ bãi đỗ xe vào điểm muốn tới và hướng về. Chọn mốc chính là dãy núi phía xa và đường bắt là con đường nhựa chạy dọc rìa đồi cát.
  2. Xuất phát lúc trời còn mờ, đèn đầu mỗi người, đánh dấu bãi đỗ xe trên điện thoại, bật ghi vết đường đi.
  3. Đi theo la bàn, mỗi lần lên đỉnh cồn thì dừng nhìn mốc chính một lần.
  4. Ngắm bình minh xong thì quay ra ngay, trước khi nắng gắt. Giờ quay đầu ghi rõ, ví dụ bảy giờ.
  5. Chiều ra đi theo hướng ngược lại; nếu lệch, đi thẳng về phía đường bắt rồi men theo đường về bãi xe.
  6. Báo người ở nhà giờ dự kiến ra tới xe, nhắn lại khi đã ra.

Kế hoạch nghe đơn giản, nhưng mỗi dòng trả lời một câu hỏi mà người đi hay bỏ qua: về bằng cách nào khi dấu chân đã mất, và khi nào thì dừng.

Lỗi hay gặp trên đồi cát và cách sửa

Những lỗi dưới đây phần lớn xuất phát từ việc coi đồi cát như một bãi biển rộng:

LỗiHậu quảCách sửa
Tính quay về theo dấu chânGió xoá dấu, lẫn dấu người khácChọn mốc chính và đường bắt từ đầu
Đi xuống chỗ trũng mà không ghi hướngLên cồn sau thấy cảnh khác, mất phương hướngGhi số độ la bàn trước khi xuống
Ước khoảng cách bằng mắt từ trên caoĐi lâu hơn dự tính, cạn nướcTính gấp đôi thời gian đi trên cát lún
Đi giữa trưaKiệt sức, say nắng, phán đoán saiĐi sáng sớm, chiều muộn
Tách nhóm để mỗi người leo một cồn chụp ảnhMất dấu nhau giữa các cồnGiữ nhóm trong tầm nhìn, hẹn điểm tập trung

Nếu lạc, lên đỉnh cồn cao nhất gần đó, ngồi nghỉ ở chỗ có bóng nếu có, tìm mốc lớn hoặc đường bắt. Không xác định được và có người mệt, gọi 112, gửi toạ độ, báo chính quyền xã gần nhất qua người thân, và ở yên trên chỗ cao để dễ được nhìn thấy.

Câu hỏi thường gặp

Gợn cát có chỉ được hướng không?

Gợn cát thường nằm vuông góc với hướng gió đã thổi gần đây, nên cho biết gió từ đâu tới. Nếu bạn biết hướng gió hôm ấy thì có thể suy ra hướng chung. Đây chỉ là dấu hiệu phụ, vì gió có thể đổi chiều trong ngày.

Đi đồi cát mang bao nhiêu nước là đủ?

Không có con số chung vì còn tuỳ giờ đi, nắng gió và thể trạng. Nguyên tắc an toàn là mang dư nhiều so với đi bộ thường, và quay đầu khi đã dùng hết một nửa. Đi giữa trưa thì cần nhiều hơn hẳn.

Vì sao xuống chỗ trũng giữa các cồn lại dễ lạc?

Vì ở dưới đó tầm nhìn bị chặn mọi phía, không còn mốc xa nào. Khi leo lên cồn kế tiếp, góc nhìn đã khác nên cảnh trông lạ. Ghi số độ la bàn trước khi xuống là cách giữ hướng đơn giản nhất.

Có nên đi đồi cát một mình không?

Không nên. Đồi cát trông gần khu dân cư nhưng chỉ cần một lần say nắng hay trẹo chân ở chỗ trũng là người khác khó thấy bạn. Đi theo nhóm, báo lịch trình cho người ở nhà và giữ nhau trong tầm nhìn.

Điện thoại có định vị tốt trên đồi cát không?

Đồi cát thoáng nên định vị vệ tinh thường khá tốt. Vấn đề là nắng nóng làm máy nóng, tụt pin, màn hình khó đọc. Giữ máy trong túi có bóng, chỉ lấy ra khi cần kiểm vị trí.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138