Ở một thành phố lạ, bạn giữ phương hướng mà không cần mạng bằng cách đặt một điểm neo là chỗ ở, nhớ một hai mốc cao hay mốc lớn nhìn thấy từ xa như tháp, núi, sông, biển, và biết mặt trời đang ở phía nào so với lối mình đi. Điện thoại có bản đồ ngoại tuyến là thứ tiện nhất, nhưng thói quen nhìn mốc mới là thứ đưa bạn về khi máy hết pin.
Đi bộ trong phố lạ có những cái bẫy riêng: phố cong, ngõ nhiều ngã, nhà cửa na ná, hướng đi lúc ra khác lúc về vì đường một chiều. Bài này dành cho người đi du lịch, công tác, hay mới chuyển tới một thành phố: chuẩn bị trước khi ra đường, cách chọn mốc, cách dùng mặt trời ở vĩ độ nước ta, đọc số nhà, hỏi đường, và lỗi hay gặp.
Chuẩn bị trước khi rời chỗ ở
Năm phút trước khi đi quyết định chuyện bạn có về được dễ dàng hay không. Danh sách dưới đây làm ở sảnh chỗ ở:
- Ghi địa chỉ chỗ ở ra giấy, cả tên đường, số nhà, tên khu, để trong ví. Nếu ở nước ngoài, nhờ lễ tân viết bằng tiếng địa phương.
- Chụp ảnh lối vào chỗ ở từ ngoài đường nhìn vào, và ảnh ngã tư gần nhất. Ảnh là thứ đưa cho người lạ xem để hỏi đường nhanh nhất.
- Tải bản đồ ngoại tuyến của cả khu vực, đánh dấu chỗ ở, ga, bến xe, các điểm định tới.
- Nhìn quanh từ cửa: có tháp nào, núi nào, toà nhà cao nào nhìn thấy không; sông, biển nằm phía nào.
- Xem mặt trời: sáng nay mặt trời ở phía nào so với cửa chỗ ở. Ghi một câu như "ra cửa, mặt trời buổi sáng ở bên tay trái".
- Sạc đầy điện thoại, mang cục sạc nhỏ, và một ít tiền mặt để đi xe về nếu lạc.
Nhóm bạn của Minh đi du lịch một thành phố cổ đã thêm một thói quen: chụp ảnh tấm danh thiếp của chỗ ở. Khi một người lạc nhóm và điện thoại hết pin, người ấy chỉ cần đưa danh thiếp cho một tài xế là về tới nơi.
Mốc trong phố: cái nào tốt, cái nào lừa
Trong thành phố, mốc tốt là mốc nhìn thấy từ xa và không lặp lại. Bảng sau so các loại mốc hay gặp:
| Loại mốc | Độ tin cậy | Khi nào dùng | Chỗ hay nhầm |
|---|---|---|---|
| Núi, đồi sát thành phố | Rất cao | Thành phố vùng núi, ven biển có núi | Bị nhà cao che khi vào phố hẹp |
| Sông lớn, bờ biển, hồ | Rất cao | Đường bắt để định vị lại | Sông uốn khúc, bờ bên nào cần nhớ rõ |
| Tháp cao, toà nhà rất cao có hình riêng | Cao | Mốc chính khi đi bộ trong phố | Nhiều toà cao kiểu dáng giống nhau |
| Quảng trường, chợ lớn, nhà ga | Cao | Điểm trung chuyển, hỏi đường dễ | Có nhiều cửa ra, ra nhầm cửa là nhầm hướng |
| Cửa hàng chuỗi, quán cà phê | Thấp | Không dùng làm mốc | Lặp lại khắp thành phố |
| Xe đỗ, quầy hàng rong | Rất thấp | Không dùng | Di chuyển, đổi theo giờ |
Mẹo nhỏ: khi ra khỏi một nhà ga, một chợ lớn hay một trung tâm thương mại, dừng lại vài giây ở cửa, xác định mình ra cửa nào, mặt trời ở đâu, mốc cao ở đâu. Đổi cửa là cách nhanh nhất để mất phương hướng trong thành phố.
Dùng mặt trời trong phố ở vĩ độ nước ta
Sáng phía đông, chiều phía tây, nhưng không chính xác. Mặt trời mọc ở phía đông và lặn ở phía tây, nhưng lệch về phía bắc vào mùa hè và lệch về phía nam vào mùa đông. Trong phố, chỉ cần biết hướng đại thể: buổi sáng bóng đổ về phía tây, buổi chiều bóng đổ về phía đông.
Giữa trưa khó dùng. Ở vĩ độ thấp như nước ta, quanh giữa trưa mặt trời lên rất cao, gần đỉnh đầu vào nhiều tháng trong năm, bóng rất ngắn, khó đọc hướng. Đây là lúc dựa vào mốc khác.
Mùa đông ở miền Bắc, giữa trưa mặt trời nằm hẳn về phía nam. Khi ấy bóng giữa trưa chỉ về phía bắc khá rõ. Ở miền Nam và vào mùa hè, quy tắc này không còn chắc, có khi bóng giữa trưa chỉ về phía nam.
Gắn mặt trời với lối đi, không chỉ với hướng. Thay vì nghĩ "mặt trời ở phía đông", ghi nhớ "lúc đi ra buổi sáng, mặt trời chiếu vào lưng". Đến chiều mặt trời đã sang phía tây, nên khi quay về theo hướng ngược lại, nó vẫn ở sau lưng chứ không ở trước mặt. Người không để ý điều này hay tưởng mình đang đi sai hướng.
Bóng của toà nhà cao. Trong phố, bóng toà nhà dài và rõ hơn bóng người. Buổi sáng, phía đường có bóng mát là phía tây của các toà nhà; buổi chiều là phía đông.
Lạc trong phố mà điện thoại hết pin: các bước
Tình huống quen thuộc: đi lang thang mấy giờ liền, điện thoại hết pin, không nhớ đã rẽ những đâu. Làm theo thứ tự:
- Dừng lại ở chỗ an toàn, vỉa hè rộng, quán nước, không đứng giữa ngã tư.
- Nhìn quanh tìm mốc cao, sông hoặc núi. Nhớ lại chỗ ở nằm phía nào của mốc ấy.
- Xem mặt trời và bóng để đoán hướng chung về chỗ ở.
- Đi về phía mốc lớn hoặc đường lớn gần nhất. Đường lớn có biển tên đường, có xe, có người để hỏi.
- Hỏi đường bằng tên chỗ ở hoặc tên một điểm lớn gần đó, đưa giấy ghi địa chỉ hoặc nói tên đường. Hỏi hai người khác nhau để đối chiếu.
- Nếu đi bộ quá xa hoặc trời tối, gọi xe về theo địa chỉ ghi trên giấy. Đó không phải là thất bại, mà là phương án dự phòng bạn đã chuẩn bị.
Ở thành phố lạ, đặc biệt ở nước ngoài, mất phương hướng hiếm khi nguy hiểm nếu bạn ở nơi đông người. Thứ cần tránh là đi sâu vào ngõ vắng lúc tối để tìm lối tắt. Gặp chuyện thật sự nguy cấp, gọi số khẩn cấp của nơi đó; ở trong nước là 112 cho tình huống cần tìm kiếm cứu nạn, kèm báo công an phường gần nhất.
Đọc phố: số nhà, tên đường và đường một chiều
Ở nhiều thành phố nước ta, số nhà hai bên đường thường một bên chẵn một bên lẻ, và số tăng dần theo một chiều nhất định của con đường. Biết chỗ ở số mấy, bạn chỉ cần nhìn hai số nhà liền nhau để biết mình đang đi về phía số lớn hay số nhỏ. Với hẻm, ngõ, số nhà thường có dạng nhiều tầng như hẻm số mấy rồi nhà số mấy trong hẻm; nhớ đủ cả hai lớp số.
Đường một chiều là cái bẫy cho người đi xe. Lúc đi ra bạn chạy theo một đường, lúc về phải đi đường khác, cảnh hai bên khác hẳn, và các ngã rẽ lộn ngược. Người đi bộ không bị ràng buộc bởi đường một chiều, nên nếu đi xe ra và đi bộ về, đừng cố đi theo đúng lối xe đã chạy.
Ở thành phố nước ngoài, cách đánh số nhà và gọi tên đường có thể khác hẳn: có nơi đặt tên theo khối nhà, có nơi số nhà theo thứ tự xây dựng. Hỏi lễ tân chỗ ở cách đánh số ở đó, hoặc đơn giản là bám vào mốc và đường lớn thay vì số nhà.
So sánh các cách tìm đường trong phố
Mỗi cách tìm đường trong phố có lúc mạnh lúc yếu. Bảng sau giúp chọn đúng cách khi không có mạng:
| Cách | Độ chính xác | Khi nào dùng | Điểm yếu |
|---|---|---|---|
| Bản đồ ngoại tuyến có định vị | Cao | Khi điện thoại còn pin | Giữa nhà cao tầng định vị có thể nhảy lệch vài chục mét |
| Mốc cao, sông, núi | Cao về hướng chung | Khi điện thoại hết pin, khi đã đi lang thang lâu | Bị nhà cao che trong phố hẹp |
| Mặt trời và bóng nhà | Trung bình | Buổi sáng, buổi chiều trời nắng | Giữa trưa và ngày âm u khó dùng |
| Số nhà chẵn lẻ, chiều tăng | Cao trên một con đường | Khi đã biết tên đường chỗ ở | Mỗi thành phố đánh số mỗi kiểu |
| Hỏi đường người địa phương | Cao nếu hỏi đúng cách | Mọi lúc, nhất là khi đã lạc | Có người chỉ đại cho xong |
Thói quen tốt là dùng bản đồ để đi, nhưng mỗi lần dừng ở ngã tư lớn thì ngẩng lên đối chiếu với một mốc cao hoặc mặt trời. Khi máy tắt, bạn đã có sẵn một bức tranh trong đầu về hướng chỗ ở.
Lỗi hay gặp khi đi bộ ở thành phố lạ và cách sửa
Phần lớn người lạc trong phố không lạc vì kém định hướng, mà vì vài thói quen nhỏ:
| Lỗi | Hậu quả | Cách sửa |
|---|---|---|
| Đi theo điện thoại, không nhìn đường | Hết pin là không biết mình ở đâu | Mỗi ngã rẽ lớn nhìn lên tìm mốc một lần |
| Ra khỏi nhà ga, chợ bằng cửa khác lúc vào | Nhầm ngược hướng ngay từ đầu | Dừng ở cửa, xác định mốc và mặt trời |
| Không ghi địa chỉ chỗ ở | Không hỏi được đường, không gọi xe được | Giấy ghi địa chỉ, ảnh lối vào |
| Đi lối tắt qua ngõ vắng lúc tối | Lạc sâu hơn, kém an toàn | Đi đường lớn, đông người |
| Hỏi một người rồi đi một mạch | Đi theo chỉ dẫn sai | Hỏi hai người, hỏi lại ở ngã tư sau |
Bài tập trước chuyến đi: ngay ở thành phố bạn đang sống, chọn một khu ít khi đến, đi bộ một giờ không mở điện thoại, chỉ dùng mốc, mặt trời và số nhà, rồi tìm đường về điểm xuất phát. Bạn sẽ biết thói quen nào của mình cần sửa trước khi tới một thành phố thật sự lạ.
Áp vào chuyến đi: dạy cả nhóm và trẻ em một điểm hẹn
Đi theo nhóm hoặc với trẻ, rủi ro lớn nhất không phải lạc đường mà lạc nhau. Thống nhất trước vài điều:
- Một điểm hẹn cố định dễ thấy, ví dụ cửa chính của nhà ga hay chân tháp đồng hồ ở quảng trường, cho trường hợp ai lạc nhóm.
- Ai lạc thì đứng yên tại chỗ mười lăm phút trước, nếu không ai tới thì về điểm hẹn, chứ không đi lung tung tìm nhau.
- Trẻ em mang theo một thẻ nhỏ ghi tên chỗ ở và số điện thoại người lớn, để trong túi, không đeo ngoài.
- Dạy trẻ tìm người đáng tin để nhờ giúp: nhân viên bán hàng trong cửa hàng, người mặc đồng phục bảo vệ, công an, hoặc một người mẹ đang đi cùng con.
- Chụp ảnh cả nhóm buổi sáng để có ảnh quần áo mới nhất nếu cần nhờ người tìm.
Gia đình chị Lan dã ngoại cùng con nhỏ ở một thành phố du lịch đã dùng điểm hẹn là bậc thềm của một ngôi chợ lớn. Khi đứa con trai lỡ đi theo một nhóm khách khác, cậu bé nhớ quy tắc, quay về bậc thềm chợ, và cả nhà tìm thấy nhau sau chưa đầy hai mươi phút.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao tìm đường về khách sạn khi điện thoại hết pin?
Dừng lại, tìm mốc lớn nhìn thấy từ xa, đi ra đường lớn, hỏi đường bằng tên khách sạn hoặc đưa giấy ghi địa chỉ. Nếu xa, gọi xe theo địa chỉ ấy. Chuẩn bị giấy ghi địa chỉ từ trước là bước quan trọng nhất.
Bản đồ ngoại tuyến có cần mạng để định vị không?
Không. Định vị vệ tinh trong điện thoại hoạt động không cần mạng, và bản đồ đã tải sẵn vẫn hiển thị được. Thứ cần mạng là tìm kiếm địa điểm mới và chỉ đường theo giao thông thời gian thực.
Mặt trời có giúp định hướng trong thành phố không?
Có, ở mức hướng chung: buổi sáng mặt trời phía đông, chiều phía tây. Quanh giữa trưa ở nước ta mặt trời lên cao nên khó dùng. Hữu ích nhất là gắn mặt trời với lối đi, ví dụ lúc ra mặt trời ở sau lưng.
Ra khỏi nhà ga thì làm sao không bị nhầm hướng?
Dừng ở cửa vài giây, xác định mình ra cửa nào, mốc cao ở đâu, mặt trời ở phía nào. Nhà ga, chợ lớn, trung tâm thương mại có nhiều cửa, ra nhầm cửa là thường bị ngược hướng mà không biết.
Lạc nhóm ở nơi đông người thì nên làm gì?
Đứng yên tại chỗ một lúc để người khác quay lại tìm, sau đó về điểm hẹn đã thống nhất từ trước. Không đi lung tung tìm nhau. Trẻ em nên được dạy nhờ người mặc đồng phục hoặc nhân viên cửa hàng giúp.