PhuongHuong.comPhương Hướng
Đi rừng không bị lạc

Điểm mốc khi đi rừng: mốc dẫn đường, mốc chặn và mốc báo đã đi quá

Cách chọn điểm mốc khi đi rừng: mốc dẫn đường để bám theo, mốc chặn để biết đã tới, mốc báo đã đi quá, các mốc dễ đánh lừa và bài tập chọn mốc ở công viên.

An older Vietnamese man with a walking stick stands on a rocky stream bank inside a forest, gazing upstream toward a large boulder, low side angle, dappled noon light

Trong rừng, điểm mốc tốt là thứ to, không đổi, nhận ra từ nhiều phía và có trên bản đồ: con suối, sống núi, mép rừng, đường lâm nghiệp, đỉnh đồi trọc. Người đi rừng lâu năm dùng mốc theo ba vai: mốc dẫn đường để bám theo trong lúc đi, mốc chặn báo đã tới nơi, và mốc báo đã đi quá để biết lúc phải quay lại. Ba vai ấy biến một tuyến mơ hồ thành chuỗi việc rõ ràng.

Bài này giải thích từng loại mốc, cách chọn mốc ở rừng nhiệt đới nơi tầm nhìn chỉ vài chục mét, những thứ trông như mốc nhưng hay đánh lừa, kèm bài tập chọn mốc ở công viên và cách áp vào một tuyến cụ thể.

Mốc tốt và mốc tồi khác nhau ở đâu

To hơn bạn nghĩ. Một cái cây to, một tảng đá có hình lạ trông rất "đặc biệt" khi đứng cạnh, nhưng đi lệch hai mươi mét là không thấy. Mốc tốt phải dài hoặc rộng: con suối chạy cả cây số, sống núi, mép rừng giáp nương. Bạn không thể đi qua nó mà không biết.

Không đổi theo mùa. Bụi hoa, đống củi, lán rẫy, vũng nước có thể biến mất sau vài tháng. Suối, đồi, đường mòn lớn, cầu đá thì còn đó. Mốc dùng để về phải còn nguyên khi bạn quay lại.

Nhận ra từ nhiều phía. Mốc chỉ nhìn được từ một hướng sẽ vô dụng trên đường về. Một ngã ba suối thì từ phía nào tới cũng thấy là ngã ba; một tảng đá giống đầu voi chỉ giống khi nhìn từ một góc.

Có trên bản đồ hoặc mô tả tuyến. Nếu mốc có trên bản đồ, bạn dùng nó để định vị chính xác. Mốc chỉ có trong trí nhớ thì chỉ giúp được người đã thấy nó.

Có thể mô tả bằng một câu. "Chỗ lối mòn lội qua suối lần thứ hai" là mốc tốt. "Đoạn rừng có nhiều dây leo" thì không, vì cả khu rừng chỗ nào cũng thế.

Mốc dẫn đường: thứ bạn bám theo

Mốc dẫn đường là một vật dài chạy gần song song với hướng đi: suối, sống núi, mép thung lũng, đường điện, mép rừng giáp đồng. Người ta gọi vui là "tay vịn", vì bạn đi dọc theo nó như vịn tay vào lan can. Khi có tay vịn, bạn không cần kiểm hướng liên tục; chỉ cần giữ nó ở đúng phía, ví dụ suối luôn ở bên tay phải, nghe tiếng nước bên phải.

Trong rừng nhiệt đới, suối là tay vịn quen thuộc nhất, nhưng cần hiểu đúng. Đi dọc theo suối, chứ không phải lội trong lòng suối; ở nhiều khe núi, lòng suối có thác và vực, mùa mưa nước lên rất nhanh. Bám theo suối từ trên lối mòn ven bờ, cách xa mép nước, nghe tiếng nước để biết nó vẫn ở đó.

Sống núi là tay vịn tốt ở vùng đồi: đi trên đỉnh dải đồi, hai bên đều dốc xuống, bạn biết mình đang ở trên sống. Khi một bên bắt đầu thoải dần hoặc cả hai bên cùng đi lên, bạn đã rời sống. Mép rừng giáp nương rẫy hay đồng cỏ cũng là tay vịn: bên này tối, bên kia sáng, rất khó nhầm.

Một tuyến có tay vịn suốt chiều dài là tuyến dễ cho người mới. Khi chọn tuyến, ưu tiên những đoạn có tay vịn; đoạn phải cắt qua rừng không có gì để bám là đoạn cần người dẫn hoặc la bàn.

Mốc chặn và mốc báo đã đi quá

Mốc chặn là một vật chạy ngang hướng đi, báo cho bạn biết đã tới. Ví dụ bạn đi xuống dốc tìm lán gỗ, và biết rằng lán nằm ngay trên một con suối chạy ngang. Gặp suối là gặp mốc chặn; nếu không thấy lán, bạn chỉ cần tìm dọc theo suối thay vì đi lung tung khắp sườn đồi.

Mốc báo đã đi quá nằm sau đích một đoạn. Nó trả lời câu hỏi "đi tới đâu thì chắc chắn là đã vượt quá chỗ cần đến". Giả sử ngã rẽ về bản nằm trước cây cầu gỗ chừng mười phút. Nếu tới cầu gỗ mà chưa thấy ngã rẽ, bạn biết chắc đã đi qua nó, quay lại và nhìn kỹ hơn. Không có mốc báo đi quá, người ta cứ đi tiếp với hy vọng "chắc ở phía trước", và càng lúc càng xa.

Khi lập kế hoạch, với mỗi đích quan trọng (ngã rẽ về, chỗ nghỉ trưa, điểm quay đầu), tự hỏi: mốc chặn của nó là gì, và mốc báo đi quá là gì. Thêm một mốc chặn chung cho cả khu: một vật dài nằm chắn một phía của khu rừng, như con suối lớn, con đường, hay mép rừng giáp ruộng. Lúc mọi thứ rối, đi thẳng về phía mốc chặn chung là chắc gặp.

Bác Tư hay đi bộ đường núi có câu quen: "Đi tìm cái nhỏ thì hãy nhắm vào cái lớn bên cạnh nó." Chỗ cần tới thường nhỏ; mốc chặn bên cạnh nó thì lớn, khó bỏ lỡ.

Các loại mốc trong rừng và độ tin cậy

Không phải mốc nào cũng đáng tin như nhau. Bảng dưới đây xếp những mốc hay gặp ở rừng nước ta theo vai trò và chỗ hay đánh lừa:

Loại mốcVai trò hợp nhấtĐộ tinChỗ hay đánh lừa
Suối chínhDẫn đường, mốc chặn chungCaoMùa mưa có thêm suối nhánh, dễ nhầm suối nhánh là suối chính
Ngã ba suốiMốc chặn, mốc cuối chặngCaoNgã ba khe nhỏ trông giống nhau, phải đếm thứ tự
Sống núiDẫn đườngCao trên bản đồ, vừa ngoài thực địaSống chia nhánh, đi theo nhánh phụ mà không biết
Mép rừng giáp nương, đồngDẫn đường, mốc chặnCaoNương mới phát, nương bỏ hoang thay đổi theo năm
Đường lâm nghiệp, đường điệnMốc chặn chungCaoĐường cũ có thể đã mọc kín
Đỉnh đồi trọc, khoảng trốngMốc cuối chặng, chỗ nhìn quanhVừaTừ dưới tán rừng không thấy, chỉ thấy khi đã tới
Cây to, tảng đá lạNhắc trí nhớ ở ngã rẽThấpRừng có nhiều cây to, đá lạ giống nhau
Lán rẫy, đống củi, dấu chặt câyNhắc trí nhớThấpCó thể có nhiều lán, có thể đã bị dỡ

Nguyên tắc dùng bảng: dựa vào mốc có độ tin cao để định vị và chọn hướng; dùng mốc độ tin thấp chỉ để nhắc nhau ở từng ngã rẽ.

Những mốc dễ đánh lừa ở rừng nhiệt đới

Rừng ở nước ta rậm, nhiều tầng, tầm nhìn ngắn. Mấy loại mốc dưới đây hay khiến người đi tự tin nhầm:

  • Suối nhánh mùa mưa. Sau vài trận mưa, khe khô thành suối có nước chảy rõ, trông như con suối trên bản đồ. Kiểm bằng hướng chảy và độ rộng; nếu nhỏ hơn mô tả, đừng vội tin.
  • Tiếng nước. Trong khe núi, tiếng nước dội vách đá nghe như ở phía khác. Đừng chỉ dựa vào tai để biết suối ở đâu.
  • Cây "đặc biệt". Cây cổ thụ có bạnh vè to trông độc nhất khi bạn đứng cạnh, nhưng rừng già có hàng chục cây giống thế.
  • Lối mòn rõ. Lối rõ không có nghĩa là lối đúng; nó có thể là lối lấy măng, lối gia súc.
  • Đỉnh đồi nhìn từ xa. Từ dưới thung lũng, đồi gần che đồi xa; đỉnh bạn tưởng là mốc có khi chỉ là một vai đồi thấp phía trước.
  • Dấu sơn, dải vải của người khác. Dấu cũ của đoàn khảo sát, người đi rẫy, đội khác có thể dẫn đi một tuyến hoàn toàn khác.

Cách chung để không bị lừa: một mốc chỉ được tin khi nó khớp với ít nhất hai thứ khác, chẳng hạn khớp với hướng đi theo la bàn và với thời gian đã đi.

Bài tập chọn mốc ở công viên rồi áp vào tuyến thật

Một công viên lớn có hồ, đồi nhân tạo, đường đi vòng là sân tập tốt. Làm trong khoảng một giờ:

  1. Đứng ở cổng, nhìn sơ đồ khu vực hoặc ảnh chụp từ trên cao trong điện thoại. Chọn một tay vịn (bờ hồ, hàng rào dài) và một mốc chặn chung (con đường chạy ngang phía cuối công viên).
  2. Chọn một đích nhỏ, ví dụ một ghế đá cụ thể. Ghi mốc chặn của nó (lối đi lát gạch ngay sau ghế) và mốc báo đi quá (cây cầu nhỏ cách đó một đoạn).
  3. Đi tới đích chỉ bằng tay vịn và mốc chặn, không nhìn điện thoại. Khi tới mốc báo đi quá mà chưa thấy ghế, quay lại tìm.
  4. Về tới cổng, liệt kê những mốc nào bạn đã định dùng nhưng thực tế không thấy, và giải thích vì sao.
  5. Ở chuyến đi rừng tiếp theo, viết ra cho mỗi chặng: tay vịn là gì, mốc chặn là gì, mốc báo đi quá là gì. Chặng nào thiếu cả ba thì xin người địa phương dẫn đoạn đó.

Sau vài lần tập, bạn sẽ thấy mình tự động hỏi "cái gì chắn phía sau chỗ cần tới" mỗi khi xem một tuyến mới. Đó là dấu hiệu bạn đã đọc tuyến như người đi rừng.

Áp vào tuyến của bác Tư

Bác Tư hay đi bộ đường núi, định dẫn hai người cháu đi một tuyến trong ngày: từ bản lên một ngọn thác ở đầu khe, rồi về theo đường cũ. Trên bản đồ, khe suối chạy từ thác xuống bản, lối mòn chạy dọc bờ trái khe nhìn theo chiều đi lên. Bác viết ra ba dòng trước khi đi.

Tay vịn: con khe, luôn ở bên tay phải khi đi lên và bên tay trái khi đi về. Nếu không nghe tiếng nước ở đúng phía quá mười phút, dừng lại kiểm. Mốc chặn của thác: vách đá dựng chắn ngang đầu khe, lối mòn không thể đi tiếp. Mốc báo đi quá của ngã rẽ về bản: cây cầu tre bắc qua mương nước của bản; nếu tới cầu tre mà chưa thấy lối rẽ lên đường đất thì đã đi qua, quay lại khoảng năm phút.

Mốc chặn chung của cả khu: con đường đất liên xã chạy ngang phía dưới thung lũng. Lạc ở đâu trong khu này, cứ đi xuống dốc theo khe là gặp đường. Bác nói ba điều ấy cho hai cháu nghe ở đầu bản, mỗi người nhắc lại một lần. Đường về hôm đó qua một đoạn lối mòn bị cây đổ, cả ba phải đi vòng lên sườn; nhờ vẫn nghe tiếng khe bên tay trái, không ai lo.

Điểm đáng học ở đây không phải là mốc nào hay, mà là bác chọn mốc trước ở nhà, nói thành câu, và cả nhóm cùng thuộc. Lúc gặp chuyện, không ai phải nghĩ thêm.

Câu hỏi thường gặp

Có nên dùng cây to làm điểm mốc trong rừng không?

Chỉ nên dùng để nhắc nhau ở ngã rẽ, không nên dùng làm mốc chính. Rừng già có nhiều cây to giống nhau, nhìn từ phía khác lại trông khác, nên rất dễ nhận nhầm khi quay về.

Đi theo suối có phải lúc nào cũng ra được chỗ có người không?

Không phải lúc nào cũng vậy. Ở nhiều vùng, suối xuống thung lũng rồi tới bản làng, nhưng cũng có suối đổ vào khe hẹp, thác cao hoặc vùng không người. Suối là mốc dẫn đường tốt khi bạn biết nó chảy về đâu từ bản đồ hoặc từ người địa phương.

Mốc chặn và mốc dẫn đường khác nhau thế nào?

Mốc dẫn đường chạy dọc theo hướng đi, bạn bám theo nó suốt một đoạn. Mốc chặn chạy ngang hướng đi, gặp nó là biết đã tới một vị trí nhất định. Một con suối có thể là mốc dẫn đường ở chặng này và mốc chặn ở chặng khác.

Làm sao chọn mốc khi trong rừng tầm nhìn chỉ vài chục mét?

Dựa vào địa hình nhiều hơn vào vật thấy bằng mắt: lên dốc hay xuống dốc, đang ở sườn hay trên sống, có tiếng suối không. Kết hợp với thời gian đi và hướng la bàn để kiểm từng mốc.

Mốc báo đã đi quá dùng để làm gì?

Nó cho biết lúc phải dừng và quay lại tìm đích. Không có nó, khi lỡ đi qua chỗ cần rẽ, người ta thường đi tiếp vì nghĩ chỗ rẽ còn ở phía trước, càng đi càng xa tuyến.

Một khu rừng không có suối hay đường thì lấy gì làm mốc chặn chung?

Tìm trên bản đồ một vật dài khác như sống núi lớn, mép rừng giáp đồng ruộng, đường dây điện hay ranh giới nương. Nếu không có gì như vậy, khu rừng đó không hợp cho người mới tự đi và nên có người dẫn đường địa phương.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138