PhuongHuong.comPhương Hướng
Dùng la bàn

Đi theo góc phương vị bằng la bàn: nhắm mốc, nhảy cóc và giữ hướng xuyên rừng rậm

Cách giữ đúng một góc phương vị khi đi bộ: chọn mốc trung gian, nhảy cóc khi rừng rậm hay sương mù, đếm bước đôi để biết quãng đã đi và bài tập tam giác ở bãi trống.

A small group of Vietnamese hikers in rain jackets walk in single file through dense bamboo forest, leader pointing ahead, low angle from behind, misty diffused light

Để đi theo một góc phương vị, đừng cúi nhìn la bàn trong lúc bước: đặt góc, xoay người cho kim vào đúng chỗ, chọn một vật cố định nằm trên hướng đó, cất la bàn xuống, đi tới vật ấy, rồi lặp lại. Cả quãng đường thành một chuỗi chặng ngắn từ mốc này sang mốc khác. Đây là cách duy nhất giữ được hướng trong rừng, vì người đi bộ không thể tự đi thẳng.

Bài này đi qua các bước nhắm mốc, cách chọn mốc tốt, kỹ thuật nhảy cóc khi không còn mốc nào nhìn thấy, cách đếm bước đôi để biết mình đã đi bao xa, những điều chỉnh khi đi đêm hay trong sương, và một bài tập tam giác cho bạn tự đo xem mình lệch bao nhiêu trước khi đem kỹ năng này vào chỗ thật.

Vì sao không thể cầm la bàn mà cứ thế bước

Người đi bộ có xu hướng lệch dần về một bên mà không biết. Một chân bước dài hơn chân kia một chút, dốc ngang kéo người xuống phía thấp, bụi gai đẩy người sang chỗ thưa. Ở đường bằng thì không sao, nhưng trong rừng, sau vài trăm mét, khoảng lệch ấy đủ lớn để bạn đi trượt qua đích mà vẫn tin mình đang đi đúng góc.

Cầm la bàn trước mặt và nhìn kim liên tục cũng không cứu được. Mắt nhìn xuống thì không thấy rễ cây, đá trơn, hố. Kim lại rung theo từng bước nên bạn liên tục chỉnh qua chỉnh lại, đường đi thành hình răng cưa. Người mới mệt rất nhanh khi làm vậy và đến giữa buổi thì bỏ la bàn vào túi luôn.

Cách của người đi rừng lâu năm là tách hai việc ra. Lúc đứng yên thì dùng la bàn để chọn mốc, chính xác và bình tĩnh. Lúc bước thì chỉ nhìn mốc và đường dưới chân. La bàn chỉ lên tiếng ở đầu mỗi chặng. Nhờ vậy sai số mỗi chặng nhỏ, không cộng dồn, và bạn vẫn đủ mắt để đi an toàn.

Các bước đi theo góc bằng mốc trung gian

Giả sử bạn cần đi theo góc 156 độ tới một khe suối mà từ chỗ đứng không nhìn thấy.

  1. Xoay vòng chia độ để 156 nằm đúng vạch chỉ số. Kiểm lại số bằng cách đọc to.
  2. Cầm la bàn ngang ngực, phẳng, xoay cả người cho đầu đỏ nằm trong mũi tên định hướng.
  3. Nhìn dọc mũi tên hướng đi ra xa, chọn một vật nổi bật nằm đúng trên đường đó: thân cây có vết sẹo, tảng đá màu khác, bụi cây hình lạ.
  4. Hạ la bàn, đi tới mốc đó bằng đường dễ nhất. Có thể đi vòng bụi gai, miễn là tới đúng mốc.
  5. Đến nơi, đứng sát mốc, lấy la bàn ra, kiểm lại kim, chọn mốc tiếp theo.
  6. Mỗi vài chặng, quay người nhìn lại mốc vừa rời. Đo góc tới nó: nếu đúng góc ngược (156 cộng 180 bằng 336 độ) thì bạn vẫn trên tuyến.

Bước sáu là bước hay bị bỏ nhất và cũng là bước rẻ nhất. Nhìn lại phía sau mất mười giây, nhưng nó cho biết bạn có đang trôi sang một bên hay không trước khi trôi quá xa để sửa.

Mốc tốt và mốc dễ đánh lừa

Cùng một khoảng rừng, chọn mốc khéo thì một chặng đi được năm mươi mét, chọn vụng thì đi mười mét đã mất mốc.

Loại mốcTốt hay dởVì sao
Cây có đặc điểm riêng: thân trắng, gãy ngọn, cong chữ STốtĐến gần vẫn nhận ra, không lẫn với cây bên cạnh
Tảng đá lớn, mỏm đá lộTốtKhông di chuyển, nhìn thấy từ nhiều phía
Một cây bất kỳ giữa hàng trăm cây giống nhauDởĐi được nửa đường là không biết cây nào
Đám mây, con chim, bóng nắngRất dởTự di chuyển; đi theo là trôi theo nó
Đỉnh núi xaTốt khi nhìn thấy, dở khi xuống thung lũngĐỉnh biến mất ngay khi bạn xuống thấp; cần mốc gần hơn làm dự phòng
Người đi trước trong nhómTốt nếu được chỉ huy đúngĐứng yên theo hiệu lệnh, là nền của cách nhảy cóc

Mẹo nhỏ: khi chọn được mốc, nhìn thêm một vật thứ hai ngay phía sau nó trên cùng đường ngắm. Nếu đến mốc thứ nhất mà vẫn thấy vật thứ hai, bạn đã có sẵn mốc cho chặng sau mà không cần lấy la bàn ra.

Nhảy cóc khi rừng rậm hoặc sương mù không còn mốc

Trong rừng tre dày, rừng non hay sương đặc, có khi không vật nào cách xa quá mười bước mà còn nhận ra. Lúc ấy người trong nhóm làm mốc cho nhau. Cần ít nhất hai người.

  1. Người giữ la bàn đứng yên, đặt góc, xoay người cho kim đúng.
  2. Người thứ hai đi về phía trước theo hướng đại khái, tới chỗ còn nhìn thấy rõ thì dừng.
  3. Người giữ la bàn ngắm qua đế, ra hiệu bằng tay hoặc tiếng: "sang trái", "sang phải", cho tới khi người kia đứng đúng trên đường ngắm. Hô "đứng".
  4. Người thứ hai đứng yên tuyệt đối. Người giữ la bàn đi tới đứng đúng chỗ người kia.
  5. Lặp lại. Nếu nhóm ba người, người thứ ba đi sau cùng, kiểm góc ngược tới chỗ cũ.

Nhảy cóc chậm nhưng rất chính xác, sai số mỗi chặng gần như chỉ là sai số đọc la bàn. Thống nhất trước tín hiệu tay và tiếng gọi; trong sương, tiếng còi ngắn một tiếng là "dừng", hai tiếng là "đi tiếp" là đủ. Không ai được đi khuất khỏi tầm nhìn của người kia.

Đếm bước đôi để biết mình đã đi bao xa

Đi đúng góc mà không biết đã đi bao xa thì vẫn có thể đi quá đích hoặc dừng sớm. Người đi rừng đếm bước đôi: mỗi lần chân trái chạm đất tính là một. Người trưởng thành trên đường bằng thường đi khoảng sáu mươi đến bảy mươi bước đôi cho một trăm mét, nhưng mỗi người một khác, nên bạn phải tự đo của mình.

Cách đo: ở sân vận động hoặc đoạn đường đã biết dài một trăm mét, đi bình thường, đếm bước đôi. Làm ba lần, lấy trung bình. Sau đó đo thêm trên dốc lên, dốc xuống và đường cỏ cao. Lên dốc và qua bụi rậm, số bước thường tăng rõ, có khi gấp rưỡi. Ghi các con số này vào mặt sau la bàn hoặc sổ.

Khi đi, mỗi trăm mét thắt một nút trên sợi dây nhỏ, hoặc chuyển một viên sỏi từ túi trái sang túi phải. Đếm trong đầu suốt mấy cây số là chuyện không ai làm nổi. Con số đếm bước luôn là ước lượng; dùng nó để biết "lẽ ra phải sắp gặp suối rồi", chứ đừng dựa vào nó để khẳng định mình đang ở một điểm chính xác.

Đi theo góc lúc chạng vạng, ban đêm và trong sương

Đi la bàn trong điều kiện nhìn kém là việc của người đã quen tay. Nếu bắt buộc phải di chuyển, giữ những điều sau:

  • Rút ngắn mỗi chặng; mốc là thứ đèn đầu chiếu tới, thường chỉ vài chục mét.
  • Dùng nhảy cóc với người cầm đèn đi trước, người sau ngắm vào ánh đèn.
  • Kim phát quang cần được chiếu sáng trước vài giây; đừng soi đèn thẳng vào mặt la bàn khi ngắm vì chói.
  • Kiểm góc ngược thường hơn: cứ hai chặng một lần.
  • Đếm bước kỹ hơn ban ngày, vì không còn thấy cảnh vật để đối chiếu.
  • Đặt trước giờ quay đầu và giữ đúng. Sương dày, trời tối, nhóm mệt thì dừng ở chỗ an toàn, giữ ấm, chờ sáng thay vì cố đi; nếu có người bị thương hoặc hết nước, gọi 112 khi có sóng và báo chính quyền xã gần nhất.

Phần lớn các nhóm bị lạc đêm không phải vì la bàn sai mà vì mệt, vội và bỏ qua các bước kiểm. Ban đêm, quy trình chậm mà đúng luôn thắng việc cố đi nhanh cho kịp.

Lỗi giữ hướng hay gặp và cách sửa

Trôi xuống phía thấp khi đi ngang sườn dốc. Chân tự tìm chỗ dễ bước, mà chỗ dễ bước luôn nằm thấp hơn. Sau vài chặng, cả nhóm đã xuống thấp hơn tuyến cả chục mét. Sửa: khi đi ngang dốc, chọn mốc hơi cao hơn đường ngắm một chút và kiểm góc ngược thường hơn.

Đi theo lối mòn thú hay lối mòn người hái củi. Lối mòn dễ đi nên người ta bám theo mà quên góc. Lối mòn ấy uốn theo địa hình và có thể dẫn đi chỗ khác hẳn. Sửa: chỉ đi trên lối mòn khi nó trùng góc; lệch quá vài độ thì rời lối mòn ở mốc kế tiếp.

Chọn mốc lệch khỏi đường ngắm vì mốc đẹp hơn. Một cái cây trắng nổi bật nằm lệch mười độ vẫn hấp dẫn hơn cây đúng tuyến mà xấu. Sửa: mốc phải nằm trên đường ngắm trước, nổi bật sau.

Không đặt lại góc sau khi dùng la bàn vào việc khác. Đo thử một đỉnh núi cho vui, vòng chia độ đã đổi số. Sửa: dùng la bàn thứ hai cho việc đo phụ, hoặc đọc lại góc tuyến ngay sau đó.

Tin vào cảm giác "chắc đúng rồi". Cảm giác hướng của người trong rừng rất kém, kể cả người đi nhiều. Sửa: khi cảm giác và la bàn cãi nhau, kiểm la bàn một lần cho chắc rồi tin la bàn.

Bài tập tam giác ở bãi trống: tự đo xem mình lệch bao nhiêu

Bài tập kinh điển này cho thấy ngay tay nghề thật của bạn. Cần một bãi cỏ rộng, một vật nhỏ đánh dấu.

  1. Đặt vật đánh dấu dưới chân. Đi theo góc 0 độ, đếm hai mươi bước đôi.
  2. Đặt góc 120 độ, xoay người, đi tiếp hai mươi bước đôi.
  3. Đặt góc 240 độ, xoay người, đi tiếp hai mươi bước đôi.
  4. Dừng lại và nhìn xuống. Nếu làm đúng, bạn sẽ đứng sát vật đánh dấu ban đầu.
  5. Đo khoảng cách từ chân tới vật đánh dấu. Dưới ba bước là tốt; năm bước trở lên thì xem lại cách cầm và cách chọn mốc.
  6. Làm lại với ba mươi bước đôi mỗi cạnh và với một người bạn cầm la bàn thứ hai đi song song.

Bài này cũng là trò chơi tốt cho trẻ lớn: giấu một món đồ ở điểm xuất phát, trẻ đi đúng ba cạnh thì tìm lại được. Trẻ nhỏ thì người lớn đọc số, trẻ chỉ việc xoay người và đếm bước.

Câu hỏi thường gặp

Đi theo góc phương vị có cần nhìn la bàn liên tục không?

Không. Chỉ dùng la bàn khi đứng yên để chọn mốc, rồi cất xuống, nhìn mốc và đường mà đi. Nhìn la bàn trong lúc bước vừa kém chính xác vừa dễ vấp ngã.

Một chặng giữa hai mốc nên dài bao nhiêu?

Tuỳ tầm nhìn. Rừng thưa có thể năm mươi đến một trăm mét, rừng rậm chỉ mười đến hai mươi mét. Nguyên tắc là mốc phải còn nhận ra rõ khi bạn đến gần; mốc nào dễ mất thì rút ngắn chặng.

Bước đôi khác bước thường thế nào?

Bước đôi tính mỗi lần một chân, thường là chân trái, chạm đất, tức là hai bước thường. Đếm bước đôi đỡ mệt đầu hơn và con số nhỏ hơn, ít nhầm hơn khi đi quãng dài.

Đi theo góc có nên rời lối mòn để đi tắt không?

Với người mới thì không. Lối mòn có người qua lại, dễ được tìm thấy hơn. Chỉ rời lối mòn khi có người dẫn đường quen địa hình, được phép đi vào khu vực đó và cả nhóm đã thống nhất giờ quay đầu.

Vì sao đi đúng góc mà vẫn không tới được đích?

Thường do sai số cộng dồn khi chặng quá dài, vòng chia độ bị chạm trôi giữa đường, la bàn đọc gần vật kim loại, hoặc góc lấy trên bản đồ chưa tính độ lệch. Hãy chia ngắn chặng và kiểm góc ngược thường hơn.

Một người có tự nhảy cóc được không?

Không làm đúng kiểu được vì cần người đứng làm mốc. Đi một mình trong rừng rậm, bạn rút chặng ngắn hết mức, dùng cây gần làm mốc và nhìn lại phía sau thường xuyên. Tốt hơn hết là không đi rừng một mình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138