PhuongHuong.comPhương Hướng
Đi rừng không bị lạc

Đánh dấu đường đi trong rừng không hại cây: dải vải, ụ đá nhỏ và gỡ lại khi về

Khi nào cần đánh dấu đường đi trong rừng, dùng dải vải, kẹp, ụ đá nhỏ hay cành gác thay cho chặt cây, đặt dấu nhìn thấy nhau, dấu ở ngã rẽ và cách gỡ đủ khi về.

A Vietnamese young woman ties a bright orange cloth strip around a thin branch beside a narrow jungle path, close side view, her face hidden, humid green light

Đánh dấu đường đi trong rừng chỉ nên làm ở đoạn không có lối mòn rõ hoặc ở những ngã rẽ dễ nhầm, bằng vật buộc hoặc đặt tạm (dải vải, kẹp màu, ụ đá nhỏ, que cắm), đặt sao cho từ dấu này nhìn thấy dấu kế tiếp, và gỡ hết khi quay về. Không chặt, không khắc, không bẻ cành sống: những cách ấy hại cây, để lại dấu vĩnh viễn và có thể đánh lừa người đi sau.

Bài này nói khi nào nên và không nên đánh dấu, so sánh các cách đánh dấu, cách đặt dấu đúng khoảng cách, ký hiệu ở ngã rẽ mà cả nhóm cùng hiểu, cách gỡ dấu không sót và những lỗi hay gặp.

Khi nào cần đánh dấu, khi nào không

Trên đường mòn rõ, đã có người đi thường xuyên, không cần đánh dấu gì. Dấu thêm vào chỉ làm rối và làm xấu cảnh rừng. Việc tốt hơn là ghi chép ngã rẽ và quay nhìn lại, như trong bài về ghi nhớ đường về.

Đánh dấu có ích ở ba tình huống. Thứ nhất, khi phải rời lối mòn một đoạn ngắn để tới một điểm cụ thể như ngọn thác, khe nước, chỗ cắm trại, rồi quay lại đúng chỗ rời lối mòn. Thứ hai, khi lối mòn mờ, bị cây đổ che, phải dò từng đoạn. Thứ ba, khi đã bị lạc và quyết định thăm dò ngắn quanh chỗ đứng: dấu giúp bạn luôn quay về được điểm xuất phát của lần thăm dò.

Không nên đánh dấu khi đang đi trong khu bảo tồn có quy định cấm, khi đã có hệ thống dấu chính thức của ban quản lý (dấu của bạn sẽ làm người khác nhầm), hoặc khi bạn không chắc mình sẽ quay lại đúng đường đó để gỡ. Một dấu không ai gỡ là một cái bẫy cho người đi sau.

Nếu đi cùng người dẫn đường địa phương, hỏi họ trước. Ở nhiều nơi, người dân có cách đánh dấu riêng và không muốn người lạ thêm dấu vào lối đi của họ.

So sánh các cách đánh dấu

Bảng dưới đây so các cách hay gặp theo độ dễ thấy, mức hại rừng và chỗ dùng hợp. Cột cuối là lời khuyên ngắn.

CáchDễ thấyHại rừngKhi nào dùng
Dải vải màu cam, đỏ buộc lỏng vào cànhRất dễ thấy, kể cả trong mưaKhông, nếu gỡ khi vềĐoạn rời lối mòn, đoạn lối mờ
Kẹp phơi đồ bằng nhựa màuDễ thấy ở tầm mắtKhôngĐoạn ngắn, cần gỡ nhanh
Ụ đá nhỏ ba bốn viênVừa, khó thấy giữa lá rụngÍt, nếu trả đá về chỗBãi đá, lòng khe khô, sườn trống
Que khô cắm đứng, cành khô gác chéoThấpKhôngBáo hướng ở ngã rẽ, bổ sung cho dải vải
Dây phản quang mảnhRất dễ thấy khi soi đènKhông, nếu gỡĐoạn có thể phải đi khi trời tối
Bẻ gập cành sốngVừa, héo đi khó thấyCó, làm hại câyKhông dùng
Chặt, khắc vỏ cây, vẽ sơnDễ thấy, tồn tại lâuCó, để lại vĩnh viễnKhông dùng

Trong rừng xanh nhiều tầng, dải vải cam hoặc đỏ là lựa chọn tốt nhất: màu tương phản với lá, vải không gây hại, buộc và gỡ đều nhanh. Tránh màu xanh lá, màu nâu và màu trắng, vì trắng dễ lẫn với ánh sáng lọt qua tán lá.

Đặt dấu sao cho đi theo được

Dấu chỉ có ích khi đứng ở dấu này nhìn thấy dấu tiếp theo theo cả hai chiều. Cách đặt:

  1. Cắt sẵn ở nhà các dải vải dài khoảng một gang tay, đếm số lượng và ghi lại, ví dụ ba mươi dải.
  2. Buộc dấu đầu tiên ngay chỗ rời lối mòn, ngang tầm mắt, ở phía bên lối mà bạn đi sang.
  3. Đi tiếp. Trước khi khuất tầm nhìn của dấu vừa buộc, buộc dấu tiếp theo. Trong rừng rậm, khoảng cách có khi chỉ mười đến hai mươi mét.
  4. Sau khi buộc, quay người nhìn lại: phải thấy dấu trước đó. Nếu không thấy, buộc thêm một dấu ở giữa.
  5. Buộc dấu ở cả hai mặt cành hoặc chọn cành mà nhìn từ hai phía đều thấy, vì lúc về bạn đi theo chiều ngược.
  6. Ở chỗ rẽ hướng, buộc hai dải sát nhau để báo "chỗ này đổi hướng".
  7. Ghi vào sổ số dấu đã buộc ở mỗi đoạn.

Nhóm đông nên giao một người buộc dấu và một người đi sau kiểm tra nhìn lại. Người buộc dấu thường mải tìm đường phía trước nên hay quên nhìn lại.

Dấu ở ngã rẽ: ký hiệu cả nhóm cùng hiểu

Thống nhất trước khi vào rừng. Ký hiệu chỉ có ích khi mọi người, kể cả trẻ em đi cùng, hiểu như nhau. Nói rõ ở cửa rừng và vẽ thử trên đất cho cả nhóm xem.

Mũi tên bằng que. Ba que khô xếp thành mũi tên trên mặt đất, đầu nhọn chỉ hướng đi. Đặt ở chỗ đất trống, ngay ngã rẽ, nơi người đi sau nhìn xuống là thấy.

Hai que gác chéo nghĩa là "không đi lối này". Đặt ngang miệng lối nhánh sai. Ký hiệu này rất có ích khi nhóm phải tách tạm, người đi trước báo cho người đi sau.

Dải vải đôi nghĩa là đổi hướng. Như đã nói ở phần đặt dấu, hai dải vải sát nhau là lời nhắc "dừng lại, nhìn quanh, đường rẽ ở đây".

Ghi thêm giờ và tên khi cần. Nếu nhóm tách hoặc có người phải đi báo tin, buộc kèm một mảnh giấy bọc nylon ghi giờ đi qua, hướng đi và tên người. Người tìm kiếm đọc được sẽ biết bạn đi lúc nào, về phía nào.

Gỡ dấu khi về và đếm đủ

Gỡ dấu là phần người ta hay bỏ quên nhất, vì lúc về đã mệt và trời đã ngả chiều. Nhưng một dải vải để lại không chỉ làm bẩn rừng; người khác có thể tưởng đó là dấu tuyến và đi theo vào chỗ không có lối ra. Cách chắc nhất là gỡ ngay trên đường về, người đi cuối gỡ, vì lúc đó cả nhóm đã đi qua và không còn cần dấu nữa.

Đếm lại số dải đã gỡ và so với sổ ghi. Thiếu dải nào, hỏi nhau xem đoạn nào còn sót. Nếu đoạn đó không quá xa và còn đủ thời gian, quay lại gỡ; nếu không, ghi lại vị trí để lần sau xử lý hoặc báo cho ban quản lý khu rừng.

Ụ đá thì tháo ra, trả đá về chỗ cũ, mặt có rêu quay lên như trước. Que và cành khô thì rải ra cho tự nhiên. Gỡ xong, khu rừng nên trông như chưa ai đánh dấu.

Một ngoại lệ: khi đang bị lạc và đã quyết định ở yên chờ người tìm, dấu là có ích, đừng gỡ. Dải vải màu ở chỗ bạn ngồi và trên lối dẫn vào chỗ đó giúp người tìm kiếm thấy bạn nhanh hơn.

Lỗi hay gặp và cách sửa

Dấu quá thưa. Đứng ở dấu này không thấy dấu kia, lúc về phải dò. Sửa: luôn quay lại nhìn sau khi buộc, thiếu thì thêm.

Dấu chỉ nhìn thấy từ một chiều. Buộc ở mặt cành phía bạn đang đi tới nên lúc về bị lá che. Sửa: chọn cành lộ ra hai phía hoặc buộc vòng quanh.

Dùng màu lẫn với rừng. Vải xanh, vải trắng, dây nâu gần như biến mất dưới tán. Sửa: chỉ dùng cam hoặc đỏ, có thể thêm sợi phản quang.

Đi theo dấu không phải của mình. Gặp dải vải là đi theo, hoá ra dấu của đoàn khác từ năm trước. Sửa: dùng một màu và một cách buộc riêng, đếm dấu theo sổ.

Quên gỡ. Rừng còn lại những dải vải bạc màu dẫn người khác đi lạc. Sửa: giao người đi cuối việc gỡ và đếm, nói rõ từ đầu chuyến.

Tin dấu hơn tin địa hình. Có dấu rồi thì thôi để ý suối, dốc, hướng nắng; lỡ một dải vải bị gió giật hay bị người khác gỡ là cả nhóm mất phương hướng. Sửa: dấu chỉ là lớp phụ, vẫn ghi ngã rẽ, vẫn nhớ mốc lớn của khu và vẫn bật ghi vết đường đi trong điện thoại.

Buộc chặt bằng dây nylon nhỏ. Dây thít chặt cứa vào vỏ cây non, để lâu thành vết hằn, lúc gỡ lại khó cởi. Sửa: buộc nút thắt nơ lỏng bằng chính dải vải, kéo một đầu là tuột.

Đánh dấu khi trời mưa hoặc phải đi lúc chập tối

Mưa làm mọi thứ khó thấy hơn: lá ướt sẫm màu, nước chảy khiến que trên đất bị cuốn, sương bốc lên che tầm nhìn. Trong mưa, chỉ tin vào dải vải buộc ngang tầm mắt; mũi tên que và ụ đá trên đất có thể đã trôi. Thu khoảng cách giữa các dấu lại, khoảng một nửa so với lúc trời khô.

Nếu có khả năng phải về khi trời đã nhá nhem, buộc thêm một đoạn dây phản quang mảnh vào mỗi dải vải. Đèn đội đầu chiếu vào sẽ thấy dấu từ xa, trong khi vải màu cam lúc tối gần như thành màu xám. Trước khi vào rừng, thử soi đèn vào một dải vải và một dải có phản quang để thấy khác biệt.

Cũng nên biết giới hạn: dấu không thay được giờ quay về. Nếu thấy mình đang phải đánh dấu dày đặc vì lối mờ và trời sắp tối, đó là tín hiệu nên quay lại theo dấu ngay, không đi sâu thêm.

Bài tập đánh dấu ở sân nhà hoặc công viên

Tập một lần trước khi mang dải vải vào rừng giúp bạn biết khoảng cách và cách buộc hợp tay. Cần mười dải vải, một người cùng tập:

  1. Chọn một khu có cây bụi, ví dụ góc công viên nhiều bụi cây hoặc vườn nhà có cây cối.
  2. Người thứ nhất đi một đường vòng vèo, buộc mười dải vải theo cách đã hướng dẫn, không cho người thứ hai xem.
  3. Người thứ hai bắt đầu từ dấu đầu tiên, đi theo dấu tới dấu cuối, rồi đi ngược lại về đầu.
  4. Ghi lại chỗ nào người thứ hai phải dừng tìm dấu. Đó là chỗ dấu quá thưa hoặc chỉ thấy được từ một phía.
  5. Đổi vai, rồi cùng gỡ hết và đếm đủ mười dải.

Nếu có trẻ em đi cùng trong các chuyến sau, cho trẻ chơi trò này vài lần. Trẻ học rất nhanh chuyện "nhìn lại xem có thấy dấu trước không", và đó là thói quen giữ trẻ an toàn ở bất cứ đâu.

Câu hỏi thường gặp

Bẻ cành cây làm dấu có được không?

Không nên. Bẻ cành sống làm hại cây, vết bẻ héo đi sau vài giờ nên khó thấy, và để lại dấu lâu dài. Dải vải hoặc que khô đặt tạm vừa dễ thấy hơn vừa không làm hại rừng.

Nên mang bao nhiêu dải vải khi đi rừng?

Với chuyến trong ngày, khoảng hai mươi tới ba mươi dải là đủ cho vài đoạn rời lối mòn ngắn. Cắt sẵn ở nhà, đếm và ghi số lượng để khi về kiểm lại xem đã gỡ đủ chưa.

Có nên đánh dấu dọc cả tuyến đường mòn không?

Không cần. Trên đường mòn rõ, đánh dấu chỉ làm rối và xấu rừng. Hãy dùng ghi chép và quay nhìn lại ở ngã rẽ, chỉ đánh dấu ở đoạn rời lối mòn hoặc lối mờ.

Gặp dấu của người khác trong rừng thì có nên đi theo không?

Không nên đi theo nếu không biết dấu đó của ai và dẫn tới đâu. Dấu cũ có thể của người đi rẫy, đoàn khảo sát hay nhóm khác. Chỉ tin dấu tuyến chính thức đã được ban quản lý giới thiệu.

Khi bị lạc có nên đánh dấu chỗ mình đứng không?

Nên. Buộc dải vải màu nổi ở chỗ đứng trước khi thăm dò quanh đó để luôn quay về được. Nếu quyết định ở yên chờ người tìm, để dấu ở chỗ thoáng và trên lối dẫn vào để người tìm kiếm dễ thấy.

Ụ đá đánh dấu có hại gì không?

Ụ đá nhỏ đặt tạm và tháo đi khi về thì ít hại. Nhưng lật nhiều đá trong lòng khe làm xáo trộn chỗ sống của sinh vật nhỏ, và ụ đá để lại có thể làm người khác nhầm tuyến, nên cần tháo và trả đá về chỗ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138