PhuongHuong.comPhương Hướng
Dùng la bàn

Cách dùng la bàn cho người mới: các bộ phận la bàn đế trong và cách cầm cho đúng

Gọi đúng tên từng bộ phận của la bàn đế trong, hiểu kim từ chỉ gì, cầm la bàn ở ba tư thế và tìm một hướng bất kỳ trong năm bước, kèm bài tập ở công viên.

A Vietnamese teenage boy holds a clear baseplate compass flat at waist level in a city park at early morning, seen from behind his shoulder, soft green light

Dùng la bàn cho đúng chỉ cần nhớ ba việc: cầm la bàn nằm phẳng trước bụng, mũi tên hướng đi chỉ thẳng ra trước mặt, và xoay cả người cho tới khi đầu đỏ của kim nằm gọn trong mũi tên định hướng in dưới đáy hộp kim. Làm vậy thì con số đọc ở vạch chỉ số chính là hướng bạn đang nhìn. Phần còn lại của kỹ năng la bàn đều xây trên ba động tác này.

Bài này dành cho người cầm la bàn đế trong lần đầu: gọi tên từng bộ phận, hiểu kim từ thật ra chỉ cái gì, ba tư thế cầm và khi nào dùng tư thế nào, năm bước tìm một hướng bất kỳ, một bài tập hai mươi phút ở công viên và những lỗi người mới gần như ai cũng mắc. Cách đi theo hướng xuyên rừng và độ lệch từ có bài riêng; ở đây chỉ lo cho bạn cầm la bàn mà không bị nó lừa.

La bàn đế trong gồm những bộ phận nào

Đế trong suốt. Tấm nhựa hình chữ nhật làm thân la bàn. Trong suốt để đặt lên bản đồ vẫn nhìn thấy đường bên dưới. Mép đế thường khắc thước đo theo milimét và vài thang tỷ lệ bản đồ.

Mũi tên hướng đi. Mũi tên in dọc giữa đế, chỉ về phía đầu hẹp. Đây là hướng bạn sẽ bước tới, không phải kim. Người mới hay nhìn kim mà quên mũi tên này, nên đi lệch ngay từ bước đầu.

Vòng xoay chia độ. Vòng tròn xoay được quanh hộp kim, khắc từ 0 đến 360 độ, thường mỗi vạch nhỏ là hai độ. Trên vòng có các chữ N, E, S, W cho bắc, đông, nam, tây.

Vạch chỉ số. Vạch nhỏ ở chỗ vòng xoay gặp đầu mũi tên hướng đi. Góc phương vị luôn đọc tại đây, không đọc ở chỗ kim chỉ.

Kim từ. Kim nằm trong hộp chứa chất lỏng để kim bớt rung. Một đầu sơn đỏ hoặc phát quang, đầu kia trắng hoặc đen. Đầu đỏ hướng về phía bắc từ.

Mũi tên định hướng và các đường kẻ định hướng. Mũi tên in dưới đáy hộp kim, xoay theo vòng chia độ, cùng các đường song song hai bên. Mũi tên dùng để "đặt" đầu đỏ của kim vào; các đường kẻ dùng khi đặt la bàn lên bản đồ.

Phần phụ. Kính lúp nhỏ, dây đeo, có loại thêm vít chỉnh độ lệch từ, gương ngắm hoặc kim đo độ dốc. Không có những thứ này vẫn đi rừng tốt; thiếu đế trong suốt và vòng chia độ thì không.

Kim từ chỉ cái gì, và vì sao đầu đỏ không phải hướng đi

Kim la bàn là một thanh nam châm nhỏ, nó xoay theo đường sức của từ trường Trái Đất và dừng lại khi đầu đỏ hướng về phía bắc từ. Bắc từ không trùng hoàn toàn với bắc thật của trục quay Trái Đất, nhưng ở Việt Nam độ chênh này nhỏ, với người đi bộ đường rừng có thể tạm bỏ qua ở bước làm quen. Điều cần nhớ: kim không biết bạn muốn đi đâu, nó chỉ cho biết bắc ở phía nào.

Vì thế đầu đỏ không phải là hướng đi, trừ khi bạn đang muốn đi đúng về phía bắc. Hướng đi do mũi tên trên đế quyết định, còn con số trên vòng chia độ cho biết mũi tên ấy lệch khỏi bắc bao nhiêu độ. Kim chỉ là cái mốc để bạn xoay người cho khớp. Người dẫn đường hay nói với học viên một câu dễ nhớ: kim là cái để canh, mũi tên là cái để đi.

Thêm một chi tiết hay bị bỏ qua: kim cần nằm ngang mới xoay tự do. La bàn nghiêng quá, kim cọ vào đáy hoặc nắp hộp và dừng sai chỗ mà trông vẫn rất "yên". Trước khi đọc, nhìn xem kim có đung đưa nhẹ rồi mới đứng lại hay không. Kim đứng im ngay lập tức khi bạn vừa xoay là dấu hiệu nó đang bị kẹt.

Ba tư thế cầm la bàn và khi nào dùng tư thế nào

Không có một tư thế duy nhất đúng. Mỗi tư thế đổi tốc độ lấy độ chính xác. Bảng dưới là ba tư thế người đi rừng hay dùng nhất với la bàn đế trong.

Tư thếCách làmĐộ chính xácKhi nào dùng
Trước bụngHai tay ôm đế, khuỷu tay ép sát sườn, la bàn nằm phẳng ngang thắt lưng, mũi tên hướng đi chỉ thẳng trước rốn. Xoay cả người, không xoay tay.Khoảng vài độ nếu giữ đúngĐa số thời gian: lấy hướng đi, kiểm nhanh khi đang bước
Ngang ngực, ngắm qua đếNâng la bàn lên ngang ngực, nhìn dọc mũi tên hướng đi tới một vật ở xa, mắt liếc xuống kim rồi lại nhìn lên.Tốt hơn tư thế trước bụng một chútKhi cần chọn một cái cây, tảng đá ở xa làm mốc để đi tới
Đặt trên mặt phẳngĐặt la bàn lên tảng đá, ba lô dựng phẳng hoặc gốc cây cắt, cúi người nhìn thẳng từ trên xuống.Ổn định nhất khi tay run, gió mạnhLúc mệt, lúc đọc lại cho chắc trước khi rẽ vào đoạn khó

Điểm chung của cả ba: la bàn phải phẳng và cách xa vật kim loại. Khoá thắt lưng bằng sắt, dao găm ở hông, điện thoại trong túi áo ngực đều có thể kéo kim lệch vài độ khi bạn cầm la bàn sát người. Đây là lý do nhiều người dẫn đường đeo la bàn bằng dây dài và cầm cách thân một gang tay.

Năm bước tìm một hướng bất kỳ, ví dụ hướng đông

Lấy ví dụ bạn muốn biết hướng đông ở chỗ đang đứng. Đông ứng với 90 độ. Làm lần lượt:

  1. Xoay vòng chia độ cho tới khi số 90 (hoặc chữ E) nằm đúng tại vạch chỉ số ở đầu mũi tên hướng đi.
  2. Cầm la bàn trước bụng, phẳng, mũi tên hướng đi chỉ thẳng ra trước mặt.
  3. Đứng yên tại chỗ, xoay cả người bằng chân, từng bước nhỏ, cho tới khi đầu đỏ của kim nằm gọn trong mũi tên định hướng. Người dẫn đường hay gọi động tác này là "đưa đầu đỏ vào chuồng".
  4. Kiểm lại: đầu đỏ phải trùng mũi tên định hướng, không phải đầu trắng. Nếu đầu trắng nằm trong mũi tên thì bạn đang nhìn về hướng ngược lại, tức hướng tây.
  5. Nhìn dọc mũi tên hướng đi ra xa, chọn một vật cố định nằm đúng trên đường đó. Vật ấy nằm ở phía đông của bạn.

Muốn tìm hướng khác thì chỉ đổi con số ở bước một: nam là 180, tây là 270, đông bắc là 45. Ba bước sau giữ nguyên. Đây là toàn bộ cơ chế; mọi kỹ thuật phức tạp hơn đều lặp lại năm bước này.

Bài tập hai mươi phút ở công viên hoặc sân nhà

Làm bài này ở nơi rộng, phẳng, xa cột điện và ô tô đỗ, trước khi mang la bàn vào bất kỳ con đường mòn nào. Cần một la bàn, bốn viên đá hoặc chiếc dép làm dấu.

  1. Đứng giữa sân, đặt một viên đá dưới chân làm điểm gốc.
  2. Lần lượt tìm bắc, đông, nam, tây theo năm bước ở trên; mỗi hướng đi thẳng mười bước rồi đặt một viên đá. Bạn sẽ có hình chữ thập.
  3. Quay về điểm gốc, nhắm mắt xoay người ba vòng, mở mắt rồi tìm lại hướng đông mà không nhìn các viên đá. So với viên đá đã đặt.
  4. Đổi sang các hướng lẻ: 30, 120, 200, 310 độ. Mỗi lần đọc to con số trước khi xoay người, để quen việc đặt vòng chia độ trước rồi mới xoay.
  5. Cuối buổi, thử cầm la bàn sát khoá thắt lưng, sát điện thoại, rồi đứng cạnh một chiếc xe máy. Quan sát kim nhảy bao nhiêu. Lần sau bạn sẽ tự biết giữ khoảng cách.

Nếu các lần tìm lại hướng đông của bạn đều lệch khỏi viên đá chưa tới nửa bước chân, bạn đã cầm la bàn đủ chuẩn để chuyển sang bài đi theo góc phương vị. Lệch hơn một bước thì gần như chắc là la bàn đang nghiêng hoặc bạn xoay tay thay vì xoay người.

Lỗi hay gặp của người mới và cách sửa

Đặt đầu trắng vào chuồng. Đi ngược hướng 180 độ mà vẫn tin mình đúng. Sửa: mỗi lần trước khi bước, đọc thành tiếng "đỏ trong mũi tên".

Xoay vòng chia độ khi đang đi. Vòng bị chạm vào túi, quai ba lô và trôi đi vài chục độ. Sửa: đọc lại con số ở vạch chỉ số mỗi lần dừng nghỉ, ghi số ra giấy hoặc mu bàn tay.

Xoay tay chứ không xoay người. Tay xoay khiến mũi tên hướng đi không còn chỉ thẳng trước mặt. Sửa: khoá khuỷu tay vào sườn, coi la bàn như gắn vào bụng.

Đọc ở chỗ kim chỉ. Con số dưới đầu kim không phải hướng đi. Sửa: chỉ đọc số tại vạch chỉ số.

Tin la bàn khi đứng cạnh sắt thép. Lan can cầu, mái tôn, xe máy làm kim lệch. Sửa: bước ra xa vài bước rồi đo lại, so hai lần.

Cất la bàn tận đáy ba lô. Lúc cần thì ngại lấy, đến khi lấy thì đã lạc. Sửa: đeo dây quanh cổ hoặc móc ở quai đeo vai, lấy ra mỗi lần đổi hướng.

Áp vào chuyến đi đầu tiên của bạn

Nhóm bạn của Minh lần đầu đi một cung đường mòn có người dẫn ở vùng đồi. Không ai trong nhóm cần thành chuyên gia la bàn trong một tuần, nhưng mỗi người nên làm được mấy việc dưới đây trước ngày đi:

  • Mỗi người tự tìm được bốn hướng chính ở sân nhà, không cần ai nhắc bước nào.
  • Biết đọc to hướng đang đi khi người dẫn hỏi, ví dụ "mình đang đi khoảng 220 độ".
  • La bàn đeo ngoài, không cất trong túi chung với điện thoại và dao.
  • Cả nhóm thống nhất một người giữ la bàn chính và một người kiểm lại bằng la bàn thứ hai.
  • Lịch trình, giờ quay đầu và tên điểm xuất phát đã gửi cho người ở nhà; nếu quá giờ hẹn mà chưa liên lạc được, người ở nhà gọi đường dây tìm kiếm cứu nạn 112 và báo chính quyền xã gần nhất.
  • Không rời lối mòn để "thử la bàn" ở rừng lạ; bài tập để dành cho công viên, đồi trống quen thuộc.

La bàn không thay được người dẫn đường địa phương ở rừng lạ, và không cho phép đi vào rừng đặc dụng, khu vực biên giới hay khu quân sự khi chưa được phép. Nó chỉ giúp bạn biết mình đang quay mặt về đâu, và đó đã là nửa phần của việc không bị lạc.

Câu hỏi thường gặp

Đầu màu nào của kim la bàn chỉ hướng bắc?

Trên hầu hết la bàn đi rừng, đầu sơn đỏ hoặc đầu phát quang chỉ về phía bắc từ. Nếu la bàn của bạn không đánh dấu rõ, đứng ngoài trời lúc sáng sớm, nhìn phía mặt trời mọc rồi xem đầu nào chỉ về bên trái của bạn; đó là đầu chỉ bắc.

Có cần biết đọc bản đồ trước khi học la bàn không?

Không cần. Có thể học riêng la bàn trước: tìm hướng, đi theo một góc, quay về điểm cũ. Khi đã quen tay thì ghép với bản đồ sẽ nhanh hơn nhiều, vì lúc đó bạn chỉ phải học thêm cách đặt đế lên giấy.

Vì sao kim la bàn quay chậm hoặc không đứng yên?

Kim nằm trong chất lỏng nên quay chậm hơn kim khô là bình thường, nó giúp kim bớt rung khi bạn bước. Nếu kim không chịu đứng yên, kiểm xem la bàn có nằm phẳng không và có vật kim loại, điện thoại nào ở gần không.

La bàn đế trong khác la bàn tròn nhỏ đeo móc khoá ở điểm nào?

La bàn tròn nhỏ chỉ cho biết bắc ở đâu, khó đọc hướng chính xác tới vài độ và không có mũi tên hướng đi. La bàn đế trong có vòng chia độ, vạch chỉ số và đế để đặt lên bản đồ, nên dùng được cho việc đi theo góc phương vị.

Trẻ em mấy tuổi thì học dùng la bàn được?

Trẻ khoảng lớp ba, lớp bốn thường đã làm được bài tìm bốn hướng ở sân nhà nếu người lớn làm mẫu và biến thành trò chơi tìm đồ. Đọc số độ và đi theo góc thì nên chờ trẻ lớn hơn một chút, và luôn có người lớn đi cùng.

Đi theo nhóm có người dẫn thì có cần mang la bàn riêng không?

Nên mang. Người dẫn có thể bị thương, nhóm có thể bị tách ra trong sương hoặc mưa lớn. Một la bàn nhẹ trên cổ mỗi người, cộng với việc biết tìm bốn hướng, giúp từng người tự giữ được hướng về lối mòn trong lúc chờ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138