PhuongHuong.comPhương Hướng
Đọc bản đồ địa hình

Xác định vị trí của mình trên bản đồ bằng hai điểm mốc: giao hội ngược bằng la bàn

Ngắm hai điểm mốc nhìn thấy được, đo góc phương vị, kẻ hai đường trên bản đồ để tìm chỗ mình đứng; cách chọn mốc, tam giác sai số và mẹo dùng một mốc.

A Vietnamese man in a rain jacket sights a distant peak through a handheld compass on a rocky ridgeline, side profile, face hidden by hood, clear evening light

Khi không biết mình đang ở đâu nhưng nhìn thấy hai điểm mốc có trên bản đồ, bạn đo hướng tới từng mốc bằng la bàn, kẻ trên bản đồ hai đường từ mốc ngược về phía mình; chỗ hai đường cắt nhau là vị trí của bạn. Cách này gọi là giao hội ngược. Hai mốc nên lệch nhau chừng sáu mươi đến một trăm hai mươi độ để giao điểm rõ.

Kỹ năng này hữu ích nhất trên đỉnh trọc, sống núi thoáng hay bờ hồ, nơi nhìn được xa, khi điện thoại đã hết pin hoặc không bắt được tín hiệu định vị. Nó không dùng được trong rừng rậm không thấy gì ngoài cây, và không phải để thay thế việc theo dõi vị trí liên tục trong lúc đi. Đúng hơn, đây là cách lấy lại vị trí khi đã lỡ mất dấu.

Chọn điểm mốc thế nào cho đáng tin

Giao hội ngược chỉ chính xác bằng mốc bạn chọn. Một mốc nhận nhầm là đường kẻ sai, và giao điểm sai hoàn toàn mà trông vẫn rất thuyết phục. Tiêu chí chọn:

  • Có trên bản đồ và nhận chắc ngoài thực địa: đỉnh nhọn có điểm độ cao, yên ngựa rõ, mũi đất nhô ra hồ, cột ăng-ten trên đỉnh, cây cầu.
  • Càng nhỏ, càng nhọn càng tốt: ngắm vào một đỉnh tròn rộng thì không biết nhắm đúng điểm nào, sai vài độ là thường.
  • Không quá gần, không quá xa: trong khoảng vài trăm mét đến vài ki-lô-mét. Quá xa thì mỗi độ sai thành vài chục mét, quá gần thì khó nhận trên bản đồ.
  • Hai mốc lệch nhau sáu mươi đến một trăm hai mươi độ: hai mốc gần cùng một hướng thì hai đường gần song song, giao điểm kéo dài và mờ.
  • Có thêm mốc thứ ba nếu được: để kiểm tra.

Trước khi đo, so hình dạng các mốc với đường đồng mức: đỉnh nhọn trên giấy có vòng khép kín nhỏ, sống dài thì vòng kéo dài. Nếu đỉnh trước mặt có hai mô mà trên giấy chỉ một vòng, có thể bạn đã nhận nhầm.

Các bước giao hội ngược bằng la bàn đế trong

Cách dưới đây không cần tính góc ngược, phù hợp người mới. Chuẩn bị bút chì và một mặt phẳng để kẻ.

  1. Đứng xa kim loại, giữ la bàn ngang trước ngực, vạch chỉ hướng đi chĩa thẳng vào mốc thứ nhất.
  2. Xoay vòng chia độ cho đến khi mũi tên định hướng trùng với đầu đỏ của kim. Đọc số độ ở vạch chỉ hướng; đó là góc phương vị tới mốc. Ghi lại.
  3. Đặt la bàn lên bản đồ, không xoay lại vòng chia độ. Cho một cạnh dài của đế chạm vào ký hiệu mốc thứ nhất.
  4. Giữ cạnh đế chạm mốc, xoay cả la bàn trên giấy cho đến khi các vạch song song dưới vòng chia độ song song với đường lưới dọc của bản đồ, và chữ N chĩa về mép bắc. Lúc này đừng nhìn kim.
  5. Kẻ một đường dọc cạnh đế, từ mốc kéo dài về phía bạn đang đứng.
  6. Lặp lại với mốc thứ hai. Chỗ hai đường cắt nhau là vị trí ước tính.
  7. Kiểm tra bằng hình đất: giao điểm có rơi vào chỗ phù hợp với nơi bạn đứng không, ví dụ trên sống núi chứ không phải giữa khe.

Đường kẻ phải đi từ mốc về phía bạn, không phải từ bạn ra mốc, vì bạn chưa biết mình ở đâu. Người mới hay quên và cố đặt la bàn ở "vị trí mình nghĩ", làm mất ý nghĩa của phép đo.

Tam giác sai số và mức chính xác thực tế

Nếu đo thêm mốc thứ ba, ba đường hiếm khi cắt nhau tại một điểm mà tạo thành một tam giác nhỏ. Vị trí thật thường nằm trong hoặc gần tam giác đó. Tam giác càng nhỏ càng tốt. Nếu tam giác lớn, có thể một mốc đã nhận nhầm hoặc một lần đo bị lệch; đo lại mốc đáng ngờ nhất.

Về độ chính xác: người mới cầm la bàn tay thường sai khoảng hai đến năm độ. Ở khoảng cách một ki-lô-mét, mỗi độ lệch tương ứng khoảng mười bảy mét ngang, nên năm độ là gần chín mươi mét. Nghĩa là giao hội ngược cho bạn một vùng rộng cỡ một sân bóng hay lớn hơn, không phải một điểm chính xác. Đủ để biết mình ở sườn nào, gần khe nào, đi tiếp hướng nào.

Con số này cũng giải thích vì sao nên chọn mốc gần: cùng sai ba độ, mốc cách năm trăm mét cho sai số chừng hai mươi lăm mét, mốc cách năm ki-lô-mét cho sai số hơn hai trăm mét. Với người đi bộ, kết quả giao hội ngược luôn nên được xác nhận lại bằng hình đất xung quanh.

Để giảm sai số tay, đo mỗi mốc hai lần, mỗi lần hạ la bàn xuống rồi nâng lên ngắm lại. Hai số chênh nhau quá ba bốn độ thì đo lần thứ ba và lấy số ở giữa. Giữ la bàn ngang, hai khuỷu tay ép sát người, nhìn dọc vạch chỉ hướng tới mốc, chỉ hạ mắt xuống kim khi thân la bàn đã đứng yên.

Các cách lấy lại vị trí: chính xác đến đâu và khi nào dùng

Giao hội ngược bằng hai mốc là một trong vài cách. Bảng so sánh để chọn đúng cách theo hoàn cảnh:

CáchĐộ chính xác thường gặpKhi nào dùngCần gì
Giao hội ngược hai mốcKhoảng vài chục đến hơn trăm métChỗ thoáng, thấy hai mốc rõLa bàn, bút chì, bản đồ
Giao hội ba mốcTốt hơn, có tam giác để kiểmChỗ thoáng, thấy ba mốcNhư trên, thêm thời gian
Một mốc cộng một địa vật dàiKhá tốtĐang trên suối, sống núi, lối mòn, thấy một mốcLa bàn, bản đồ
Đối chiếu hình đất bằng mắtTuỳ kinh nghiệmMọi lúc nhìn được xung quanhBản đồ, kỹ năng nhận dạng
Định vị bằng điện thoạiThường vài mét đến vài chục métCó pin, bắt được tín hiệu vệ tinhĐiện thoại, bản đồ ngoại tuyến

Có điện thoại còn pin thì dùng nó trước, rồi kiểm tra lại bằng mắt. Giao hội ngược là kỹ năng dự phòng, và vì là dự phòng nên phải tập lúc chưa cần, không phải lúc đang lo.

Chuẩn bị ở nhà để giao hội nhanh khi cần

Giao hội ngược làm vội giữa gió và mưa rất dễ sai. Vài việc làm trước ở nhà giúp phép đo ngoài thực địa nhanh và chắc hơn:

  1. Trên bản đồ, khoanh tròn những mốc có thể nhìn thấy từ lộ trình: đỉnh nhọn có điểm độ cao, yên ngựa rõ, hồ chứa, cột ăng-ten trên đỉnh nếu bản đồ có vẽ.
  2. Kẻ sẵn bằng bút chì mờ những đường lưới dọc dài hết tờ giấy ở vùng sẽ đi, để khi đặt la bàn có đường song song để căn ngay.
  3. Ghi ở góc bản đồ góc lệch từ in ở lề, dù nhỏ, để không phải tìm khi cần.
  4. Bọc bản đồ trong túi nhựa trong suốt có thể viết lên bằng bút dạ xoá được, vì kẻ bút chì lên giấy ướt sẽ rách.
  5. Tập một lần đầy đủ các bước ở sân nhà với hai mốc giả định là cột điện và góc nhà, để tay quen thứ tự.

Ở những vùng đồi trọc nhiều đỉnh giống nhau, có thể ghi sẵn cạnh mỗi mốc khoanh tròn một nét tả ngắn như "đỉnh có ba mô", "yên ngựa có rừng tre". Lúc đứng trên sống núi, ghi chú ngắn ấy giúp nhận mốc nhanh hơn nhiều so với dò lại đường đồng mức. Nhóm nào đi cùng người dẫn đường địa phương có thể nhờ họ chỉ tên gọi quen của các đỉnh và ghi luôn vào bản đồ.

Mẹo dùng một mốc khi đang đứng trên địa vật dài

Trong thực tế bạn hay chỉ thấy được một mốc rõ, nhưng lại biết mình đang ở trên một địa vật dài như con suối, sống núi, đường điện hay lối mòn có trên bản đồ. Khi đó một đường kẻ từ mốc là đủ: chỗ đường kẻ cắt địa vật dài là vị trí của bạn. Cách này thường chính xác hơn hai mốc vì địa vật dài là chắc chắn.

Ví dụ bác Tư đang đi dọc một con suối chảy theo hướng đông bắc, không chắc đã xuống được bao xa. Bác nhìn thấy một đỉnh nhọn có điểm độ cao ở phía tây bắc, đo được ba trăm mười độ, kẻ đường từ đỉnh về phía suối. Đường kẻ cắt suối ở một chỗ duy nhất, ngay trên một ngã ba suối nhỏ. Bác đi thêm một quãng ngắn, gặp đúng ngã ba ấy, và yên tâm.

Lưu ý: nếu đường kẻ cắt địa vật dài ở hai chỗ, ví dụ suối uốn cong, phải dùng thêm hình đất hoặc mốc thứ hai để chọn. Nếu đường kẻ gần như song song với địa vật, kết quả không đáng tin; chọn mốc khác ở hướng vuông góc hơn.

Áp vào chuyến đi, bài tập và sai lầm hay gặp

Để kỹ năng này dùng được lúc cần, hãy tập trước ở nơi có thể kiểm tra kết quả:

  • Bài tập trong khu dân cư: đứng trên sân thượng hoặc một gò cao trong công viên, chọn hai toà nhà cao hoặc tháp nước làm mốc, làm giao hội ngược trên bản đồ in, rồi so với vị trí thật.
  • Bài tập trên đồi gần nhà: lên một đỉnh đồi đã biết, làm giao hội với hai đỉnh khác, đo xem giao điểm lệch bao nhiêu mét.
  • Trong chuyến đi: mỗi khi lên chỗ thoáng, làm một lần dù đang biết vị trí, để luyện và để có sẵn góc phương vị tới các mốc chính.
  • Sai lầm: nhận nhầm mốc vì hai đỉnh giống nhau. Cách sửa: so hình đồng mức và kiểm bằng mốc thứ ba.
  • Sai lầm: đứng cạnh xe, lan can sắt, cầm điện thoại cùng tay với la bàn khi đo.
  • Sai lầm: kẻ đường bằng góc ngược sai một trăm tám mươi độ; dùng cách đặt cạnh đế chạm mốc như ở trên để tránh tính góc ngược.

Nếu làm giao hội mà kết quả không khớp hình đất xung quanh và bạn không chắc mình ở đâu, đừng đi tiếp theo một giao điểm đáng ngờ. Ở lại chỗ thoáng, nơi dễ được nhìn thấy, liên lạc người ở nhà hoặc gọi 112 nếu có sóng, mô tả các mốc bạn nhìn thấy và hướng của chúng.

Câu hỏi thường gặp

Không có la bàn thì có xác định vị trí bằng hai mốc được không?

Được một cách thô. Xoay bản đồ đúng hướng bằng địa vật hoặc mặt trời, đặt thước hay cây bút lên ký hiệu mốc rồi ngắm dọc nó về mốc thật, kẻ đường. Làm với hai mốc. Kết quả kém chính xác hơn dùng la bàn nhiều.

Vì sao hai điểm mốc nên lệch nhau khoảng chín mươi độ?

Khi hai đường cắt nhau gần vuông góc, một sai lệch nhỏ ở mỗi đường chỉ làm giao điểm dịch ít. Nếu hai đường gần song song, chỉ lệch một chút là giao điểm trượt rất xa dọc theo chúng.

Tam giác sai số lớn thì phải làm gì?

Kiểm tra lại từng mốc xem có nhận nhầm không, đo lại mốc đáng ngờ nhất, đứng xa kim loại khi đo. Nếu tam giác vẫn lớn, coi vị trí là cả vùng tam giác và dùng hình đất xung quanh để thu hẹp.

Giao hội ngược có dùng được trong rừng rậm không?

Rất khó, vì không nhìn thấy mốc xa. Trong rừng rậm, việc giữ vị trí dựa vào theo dõi liên tục: đếm bước, ghi mốc đã qua, bám địa vật dài như suối và sống núi. Muốn giao hội thì phải tìm chỗ thoáng.

Độ lệch từ có ảnh hưởng đến giao hội ngược ở Việt Nam không?

Có nhưng nhỏ. Ở Việt Nam độ lệch từ nhỏ nên sai số từ nguồn này thường thấp hơn sai số tay cầm la bàn. Nếu muốn chính xác hơn, đọc góc lệch in ở lề bản đồ mới và điều chỉnh.

Làm giao hội ngược mất bao lâu?

Lần đầu có thể mất mười lăm đến hai mươi phút. Tập vài lần ở công viên hoặc đồi gần nhà, thời gian giảm còn khoảng năm phút cho hai mốc, đủ nhanh để làm ở mỗi chỗ thoáng trong chuyến đi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138