PhuongHuong.comPhương Hướng
Đọc bản đồ địa hình

Tính thời gian đi bộ theo bản đồ địa hình: đo đường quanh co, cộng phần leo dốc

Đo quãng đường quanh co bằng sợi chỉ, đổi theo tỷ lệ, cộng thời gian cho phần leo và trừ hao rừng rậm để ước giờ đi bộ và đặt giờ quay đầu.

A Vietnamese woman measures a winding route with a piece of thread on a blank paper sheet at a kitchen table at night, close overhead angle, warm lamp light

Muốn biết một cung đường đi mất bao lâu, đo chiều dài thật của lối quanh co bằng sợi chỉ, đổi ra ki-lô-mét theo tỷ lệ, tính giờ đi bằng, rồi cộng thêm thời gian cho mỗi trăm mét phải leo và trừ hao cho rừng rậm, suối, nghỉ. Bỏ qua phần leo là sai số lớn nhất: hai cung cùng tám ki-lô-mét có thể chênh nhau gấp đôi thời gian chỉ vì một cung phải lên bảy trăm mét.

Con số dưới đây là quy tắc ngón tay cái dân đi bộ vẫn dùng, không phải công thức chính xác. Nó dùng để đặt giờ xuất phát, giờ quay đầu và biết lúc nào nhóm đang chậm so với kế hoạch. Mỗi nhóm nên tự hiệu chỉnh con số của mình sau vài chuyến, vì tốc độ của bác Tư hay đi bộ đường núi khác hẳn nhóm sinh viên lần đầu đeo ba lô.

Đo chiều dài lối đi quanh co trên giấy

Thước thẳng chỉ đo được đường chim bay, mà lối mòn trong rừng hiếm khi thẳng. Cách đơn giản và đủ chính xác cho đi bộ là dùng một sợi chỉ hoặc dây mảnh không co giãn:

  1. Đặt đầu sợi chỉ ở điểm xuất phát, giữ bằng ngón tay.
  2. Uốn sợi chỉ bám theo từng khúc cong của lối mòn, đè ngón tay kia lên mỗi chỗ ngoặt để chỉ không trượt.
  3. Đến điểm cuối, kẹp móng tay đánh dấu, kéo thẳng sợi chỉ lên thước kẻ và đọc số xăng-ti-mét.
  4. Nhân với số mét ứng với một xăng-ti-mét: năm trăm mét ở tỷ lệ một phần năm mươi nghìn, hai trăm năm mươi mét ở một phần hai mươi lăm nghìn.
  5. Nếu không có thước, so sợi chỉ với cạnh ô lưới: mỗi cạnh ô thường là một ki-lô-mét. Đếm số cạnh ô là ra số ki-lô-mét.
  6. Cộng thêm khoảng một phần mười cho những khúc lượn nhỏ mà bản đồ không vẽ hết, nhất là lối mòn men sườn dốc.

Trên ứng dụng bản đồ tải ngoại tuyến có công cụ vẽ đường và đo chiều dài; cách làm cũng vậy, chỉ cần chấm điểm dày ở chỗ lối mòn uốn khúc. Đừng tin con số đo từ hai đầu mút, nó gần như luôn ngắn hơn thực tế.

Đếm mét phải leo từ đường đồng mức

Đi dọc lộ trình đã tô, đếm số đường đồng mức bạn cắt qua khi đi lên, nhân với khoảng cao đều in ở lề. Ví dụ đoạn từ suối lên yên ngựa cắt qua mười hai đường, khoảng cao đều hai mươi mét, vậy là leo hai trăm bốn mươi mét. Đường đồng mức cái nét đậm giúp đếm nhanh: thường cứ năm đường lại có một đường cái, nên đếm theo đường cái rồi cộng phần lẻ.

Phải đếm riêng phần lên và phần xuống. Một lộ trình lên năm trăm mét rồi xuống năm trăm mét không phải "bằng phẳng" như hiệu số độ cao đầu cuối cho thấy. Nhiều nhóm sai đúng chỗ này: nhìn điểm xuất phát và điểm đến cùng ở độ cao ba trăm mét liền nghĩ là đường dễ, trong khi giữa chừng có hai sống núi.

Ghi kết quả thành một dòng cho mỗi chặng, kiểu "chặng hai: hai phẩy tám ki-lô-mét, lên ba trăm hai mươi mét, xuống tám mươi mét". Dòng ghi chú này là thứ bạn sẽ nhìn lại nhiều nhất khi đang đi, vì nó cho biết còn bao nhiêu dốc trước mặt.

Quy tắc ước giờ và mức trừ hao theo địa hình

Quy tắc phổ biến với người đi bộ có ba lô nhẹ là khoảng bốn đến năm ki-lô-mét mỗi giờ trên đường bằng, cộng thêm khoảng một giờ cho mỗi sáu trăm mét leo. Ở rừng nhiệt đới Việt Nam, con số đường bằng thường phải hạ xuống. Bảng dưới là mức tham khảo để điều chỉnh, không phải số đo chuẩn:

Loại đườngTốc độ đi bằng tham khảoGhi chú khi dùng
Đường đất, đường bê tông vào bảnKhoảng 4–5 km/giờGần quy tắc gốc
Lối mòn rõ trong rừng thưaKhoảng 3 km/giờRễ cây, đá lổn nhổn làm chậm
Lối mòn hẹp trong rừng rậmKhoảng 1,5–2 km/giờPhải cúi, gạt cây, đi một hàng
Đi dọc lòng suối, lội nướcKhoảng 1–1,5 km/giờĐá trơn, thay đổi lớn theo mực nước
Không có lối, phát lốiDưới 1 km/giờKhông nên tự làm ở rừng lạ
Phần leoCộng khoảng 1 giờ cho mỗi 600 m lênNhóm mới, trời nóng: cộng nhiều hơn
Phần xuống dốc đứngCộng thêm tuỳ độ dốcXuống dốc trơn có khi chậm hơn lên

Cộng thêm thời gian nghỉ: khoảng mười phút mỗi giờ đi và một bữa trưa ba mươi đến bốn mươi phút. Nếu đoàn có trẻ em hoặc người lớn tuổi, nhân tổng thời gian lên ít nhất một phần ba.

Một phép tính mẫu từ đầu đến cuối

Nhóm bạn của Minh định đi một vòng trong ngày: đo bằng sợi chỉ được hai mươi hai xăng-ti-mét trên bản đồ tỷ lệ một phần năm mươi nghìn, tức mười một ki-lô-mét; cộng một phần mười cho khúc lượn, thành khoảng mười hai ki-lô-mét. Trong đó bốn ki-lô-mét là đường đất vào bản, tám ki-lô-mét là lối mòn rừng thưa. Đếm đồng mức được lên bảy trăm mét, xuống bảy trăm mét, có một đoạn xuống dốc đứng khoảng hai trăm mét.

Đường đất: bốn ki-lô-mét chia bốn, một giờ. Lối mòn: tám ki-lô-mét chia ba, gần hai giờ bốn mươi phút. Phần leo bảy trăm mét: khoảng một giờ mười phút. Đoạn xuống dốc đứng cộng thêm hai mươi phút. Tổng giờ đi chừng năm giờ mười phút. Nghỉ mười phút mỗi giờ, cộng bữa trưa bốn mươi phút, thành khoảng sáu giờ ba mươi phút.

Nhóm lần đầu đi rừng nên nhân thêm một phần ba: gần chín giờ. Như vậy nếu trời tối khoảng sáu giờ chiều, nhóm phải xuất phát trước tám giờ sáng mới còn dư một giờ an toàn. Con số chín giờ nghe có vẻ bi quan, nhưng chuyến đầu tiên gần như luôn chậm hơn dự tính, và về sớm thì chẳng ai phàn nàn.

Đặt giờ quay đầu từ con số đã tính

Tính thời gian không phải để biết mấy giờ về, mà để biết lúc nào phải bỏ. Giờ quay đầu là giờ mà dù chưa tới đích, cả nhóm vẫn quay lại hoặc rẽ vào lối thoát. Cách đặt:

  • Lấy giờ trời tối trừ đi thời gian cần để từ điểm xa nhất quay về, rồi trừ thêm ít nhất một giờ dự phòng.
  • Ghi giờ quay đầu ngay trên bản đồ, cạnh điểm xa nhất, và nói to với cả nhóm trước khi đi.
  • Đặt hai mốc kiểm tra giữa đường: đến mốc đó trễ hơn kế hoạch quá ba mươi phút thì họp nhóm, cân nhắc rút ngắn.
  • Giờ quay đầu không thương lượng khi đã tới. "Còn có một đoạn nữa thôi" là câu đã kéo nhiều nhóm vào đêm trong rừng.
  • Gửi giờ quay đầu và giờ dự kiến về cho người ở nhà, kèm giờ mà nếu chưa có tin thì họ gọi 112 và báo chính quyền xã nơi nhóm đi.

Mùa mưa hoặc mùa đông vùng núi phía bắc, trời tối sớm và sương xuống nhanh trong thung lũng; khi đó nên trừ dự phòng rộng hơn một giờ.

Hiệu chỉnh con số của riêng nhóm bạn sau mỗi chuyến

Quy tắc chung chỉ là điểm xuất phát. Sau mỗi chuyến, ghi lại thời gian thật của từng chặng cùng loại đường và số mét leo. Ba bốn chuyến là bạn có hệ số riêng: có nhóm đi lối mòn rừng thưa được ba phẩy năm ki-lô-mét mỗi giờ, có nhóm chỉ hai phẩy năm. Từ đó trở đi, bảng tính của nhóm bạn đáng tin hơn mọi con số đọc trên mạng.

Muốn có số liệu mà không làm phiền chuyến đi, giao cho một người ghi giờ mỗi khi qua mốc chặng. Ứng dụng ghi vết đường đi trên điện thoại cũng giúp, nhưng nên ghi tay tên mốc, vì vết định vị trong khe sâu có thể nhảy lung tung và làm sai chiều dài.

Một bài tập ở gần nhà: chọn một con dốc hoặc cầu thang dài ở công viên, đo chênh độ cao, đi lên với ba lô như khi đi rừng và bấm giờ. Lặp lại vài lần là bạn biết mình leo một trăm mét mất bao lâu, đủ để so với quy tắc khoảng một giờ cho sáu trăm mét.

Lỗi khi ước thời gian và cách sửa

Những lỗi dưới đây làm phần lớn nhóm về muộn hơn dự tính.

LỗiVì sao saiCách sửa
Đo đường chim bayLối mòn dài hơn đáng kểĐo bằng sợi chỉ, cộng một phần mười
Chỉ lấy hiệu độ cao đầu cuốiBỏ sót các sống núi giữa đườngĐếm riêng từng đoạn lên và xuống
Dùng tốc độ đi phốRừng, đá, rễ cây làm chậm nhiềuDùng bảng tốc độ theo loại đường
Quên thời gian nghỉ, ănThiếu cả giờ đồng hồCộng mười phút mỗi giờ và bữa trưa
Tính theo người khoẻ nhấtNhóm đi theo người chậm nhấtLấy nhịp người chậm nhất làm chuẩn
Không đặt giờ quay đầuKhông có điểm dừng rõ ràngGhi giờ quay đầu trên bản đồ, nói trước với cả nhóm
Tính một lần rồi thôiThời tiết, mực suối thay đổi trong ngàyTính lại ở mỗi mốc chặng bằng tốc độ thật

Lỗi cuối trong bảng ít ai để ý nhất. Bản tính ở nhà dựa trên giả định trời khô và cả nhóm khoẻ. Một cơn mưa đầu giờ chiều làm đất sét trơn, một người bị chuột rút, một con suối dâng sau mưa nguồn đều làm tốc độ tụt mạnh. Vì thế mỗi mốc chặng là một lần làm lại phép chia: quãng còn lại chia cho tốc độ vừa đi được, cộng phần leo còn lại, so với giờ quay đầu. Phép tính này chỉ mất một phút nếu dòng ghi chú cho từng chặng đã có sẵn trên bản đồ.

Mùa và thời tiết làm thay đổi con số thế nào

Cùng một cung đường, thời gian đi có thể chênh rất nhiều giữa các mùa. Khi lập kế hoạch, cân nhắc thêm những điều chỉnh sau:

  • Mùa mưa: đường đất sét trơn, suối dâng, vắt nhiều; thường nên cộng thêm một phần tư đến một phần ba tổng thời gian, và tránh hẳn những cung phải lội suối lớn.
  • Nắng nóng giữa hè: tốc độ leo tụt rõ sau mười một giờ trưa; nên xuất phát sớm, dồn phần leo vào buổi sáng.
  • Mùa đông vùng núi phía bắc: ngày ngắn, sương mù chiều xuống sớm trong thung lũng; dự phòng giờ quay đầu rộng hơn.
  • Sau mưa nguồn: suối có thể dâng nhanh dù chỗ bạn đứng trời vẫn tạnh; nếu lộ trình có điểm lội, hỏi người địa phương trước và chuẩn bị phương án vòng.
  • Lá khô mùa khô: dốc phủ lá khô trơn như mưa, nhất là khi xuống.

Nếu dự báo xấu đi trong ngày, phương án tốt nhất thường là đổi sang cung ngắn hơn có đường thoát gần, chứ không phải đi nhanh hơn để kịp.

Câu hỏi thường gặp

Đi bộ một ki-lô-mét trong rừng mất bao lâu?

Tuỳ loại lối đi. Lối mòn rõ trong rừng thưa thường khoảng hai mươi phút, lối hẹp trong rừng rậm có thể ba mươi đến bốn mươi phút, chưa kể phần leo dốc. Hãy tự đo nhịp của nhóm sau vài chuyến.

Quy tắc một giờ cho sáu trăm mét leo có đúng với người mới không?

Đó là mức trung bình cho người quen đi bộ mang ba lô nhẹ. Người mới, trời nóng ẩm hoặc dốc trơn thường chậm hơn, nên cộng rộng tay hơn và kiểm tra lại bằng thời gian thật ở các mốc chặng.

Làm sao đo quãng đường trên bản đồ khi không có sợi chỉ?

Dùng cạnh một tờ giấy: đặt mép giấy dọc từng đoạn thẳng ngắn của lối mòn, đánh dấu bút chì, xoay giấy theo khúc tiếp theo, cứ thế nối dần. Cuối cùng đo tổng chiều dài trên mép giấy bằng thước hoặc cạnh ô lưới.

Tại sao xuống dốc cũng phải cộng thêm thời gian?

Xuống dốc đứng, trơn hoặc nhiều đá rời phải bước chậm để giữ đầu gối và tránh trượt ngã. Có đoạn xuống còn chậm hơn lên. Chỉ những đoạn xuống thoải, nền chắc thì mới đi nhanh hơn đường bằng.

Nếu giữa đường thấy nhóm chậm hơn kế hoạch nhiều thì làm gì?

Dừng ở mốc kiểm tra gần nhất, tính lại thời gian còn lại bằng tốc độ thực tế vừa đi. Nếu giờ về dự kiến vượt giờ trời tối trừ dự phòng, rút ngắn lộ trình hoặc quay về, và báo người ở nhà kế hoạch mới.

Có cần tính thời gian kỹ khi đã đi cùng người dẫn đường địa phương không?

Vẫn nên tính. Người dẫn đường biết đường nhưng không biết sức của từng người trong nhóm. Khi nhóm có con số của mình, việc trao đổi về giờ quay đầu và chỗ nghỉ với người dẫn dễ hơn nhiều.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138