Khi gặp nạn trong rừng, gọi đường dây tìm kiếm cứu nạn 112 ngay khi có sóng, nói theo thứ tự: ở đâu, chuyện gì, bao nhiêu người, tình trạng ra sao, rồi đọc toạ độ từng chữ số. Không gọi được thì nhắn tin, vì tin nhắn thường đi được ở chỗ sóng yếu hơn cuộc gọi. Sau đó ở yên, giữ pin và mở máy đúng giờ đã hẹn.
Bài này dành cho lúc khó nhất của một chuyến đi: có người bị thương, cả nhóm lạc khi trời tối, hay nước suối dâng chặn đường về. Nó nói cách tìm sóng mà không đặt mình vào nguy hiểm mới, cách nói trong cuộc gọi để người nghe nắm được ngay, cách nhắn khi không gọi được, chuẩn bị gì trên máy từ trước, và làm gì trong lúc chờ.
Trước khi gọi: bốn việc làm trong hai phút
Làm cho chỗ đứng an toàn. Đưa người bị thương ra khỏi lòng suối, chân vách đá có thể rơi đá, mép dốc trơn. Không ai gọi điện tốt khi chính mình đang đứng chỗ nguy.
Đếm người và đánh giá nhanh. Bao nhiêu người, ai bị gì, có tỉnh không, có chảy máu nhiều không, có đi lại được không. Đây là những câu người nhận cuộc gọi sẽ hỏi đầu tiên.
Lấy toạ độ và ghi ra giấy. Chờ vòng sai số thu nhỏ, ghi vĩ độ, kinh độ, giờ lấy. Máy có thể tắt giữa cuộc gọi; tờ giấy thì không.
Chọn một người gọi. Một người gọi, một người chăm người bị thương, những người còn lại giữ ấm và giữ trật tự. Nhiều người cùng gọi một lúc chỉ làm hao pin của cả nhóm.
Chọn người gọi là người bình tĩnh nhất, không nhất thiết là trưởng nhóm. Trưởng nhóm thường cần ở lại xử lý người bị thương và giữ nhóm. Người gọi cần nói chậm, rõ và đọc số không nhầm. Nếu người gọi phải đi lên chỗ có sóng, họ mang theo tờ giấy ghi toạ độ và tình trạng, không dựa vào trí nhớ.
Tìm sóng mà không tự đặt mình vào nguy hiểm
Trong rừng, sóng thường có ở chỗ cao và thoáng, mất ở thung lũng và khe suối. Nhưng đi tìm sóng cũng là lúc dễ gặp nạn thứ hai. Cân nhắc theo các bước sau.
- Thử ngay tại chỗ trước. Tắt chế độ máy bay, đợi một phút, cầm máy cao, đứng yên. Có khi một vạch sóng là đủ để tin nhắn đi.
- Nhớ lại chỗ có sóng gần nhất đã đánh dấu trên đường đi hoặc trong lịch trình. Thường là mỏm đồi, sống núi vừa đi qua.
- Chỉ đi tìm sóng nếu đường tới đó rõ ràng và an toàn, không phải cắt rừng hay leo dốc trơn. Người đi không đi một mình; nếu chỉ còn hai người và một người bị thương, ở lại là ưu tiên.
- Đánh dấu điểm chỗ người bị thương trước khi rời đi, ghi vết đường đi để quay lại đúng chỗ.
- Lên tới chỗ cao, đứng yên, hướng về phía có dân cư hay thung lũng rộng, nơi trạm phát sóng thường đặt. Thử gọi, nếu không được thì nhắn.
- Đặt giờ quay lại và giữ đúng, dù đã liên lạc được hay chưa.
Ở nhiều nơi, điện thoại vẫn gọi được số khẩn cấp qua mạng của nhà mạng khác khi nhà mạng của bạn không có sóng, và có máy gọi được cả khi không có thẻ SIM. Đừng dựa hẳn vào điều này, nhưng nếu thấy máy báo "chỉ gọi khẩn cấp", hãy thử gọi 112.
Nói gì trong cuộc gọi: thứ tự và câu mẫu
Người nhận cuộc gọi cần biết bạn ở đâu trước tiên, vì nếu cuộc gọi rớt giữa chừng, đó là thông tin không thể thiếu. Nói theo thứ tự dưới, ngắn, rõ, rồi để người nghe hỏi thêm.
| Thứ tự | Nói gì | Câu mẫu |
|---|---|---|
| Một | Ở đâu | "Nhóm bốn người đi rừng phía trên bản (tên bản), xã (tên xã), tỉnh Lào Cai. Toạ độ độ thập phân, đọc từng số..." |
| Hai | Chuyện gì | "Một người trượt ngã, đau chân, không đi được." |
| Ba | Bao nhiêu người, tình trạng | "Bốn người, ba người ổn, người bị thương tỉnh, không chảy máu nhiều." |
| Bốn | Thời tiết, giờ tối | "Trời bắt đầu mưa, khoảng một tiếng nữa tối." |
| Năm | Liên lạc và pin | "Máy này còn ba mươi phần trăm, sẽ mở máy mỗi ba mươi phút. Có sóng yếu ở mỏm đồi cách chỗ người bị thương mười phút đi." |
| Sáu | Kế hoạch | "Cả nhóm ở yên tại chỗ, có áo cam và còi." |
Sau khi nói xong, để người nhận cuộc gọi hướng dẫn và trả lời đúng câu họ hỏi. Đề nghị họ đọc lại toạ độ. Đừng cúp máy trước khi họ nói đã đủ. Sau đó, nếu còn sóng, nhắn cho người ở nhà một tin ngắn rằng nhóm đã gọi cứu nạn, kèm toạ độ, để họ báo chính quyền xã nơi xuất phát và gửi lịch trình chi tiết.
Khi không gọi được: mẫu tin nhắn cầu cứu
Tin nhắn cần ít sóng hơn cuộc gọi và máy sẽ tự gửi lại khi bắt được sóng thoáng qua. Gửi cho người ở nhà và người dẫn đường, những người có thể gọi 112 thay bạn. Một tin phải đọc riêng vẫn hiểu.
- "CẦU CỨU. Nhóm Minh 4 người, 1 người ngã đau chân không đi được."
- "Vĩ độ 22.33415, kinh độ 103.84227, độ thập phân, sai số khoảng 20 m, lấy lúc 16:10."
- "Bờ phải suối lớn, dưới vách đá xám, cách ngã ba cây đổ khoảng 30 phút đi xuôi suối."
- "Cả nhóm ở yên, áo cam, có còi, có đèn. Pin 30%, mở máy mỗi giờ tròn."
- "Nhờ gọi 112 và báo xã nơi xuất phát."
Toạ độ trong mẫu là giả định. Viết sẵn khung tin này trong ghi chú điện thoại từ trước chuyến đi, khi cần chỉ thay số. Gửi đi gửi lại vài lần, cách nhau vài phút, và gửi cho hơn một người. Nếu máy báo gửi lỗi, giữ máy ở chỗ cao nhất an toàn, đứng yên, thử lại.
Chuẩn bị trên điện thoại từ trước chuyến đi
Những việc dưới làm ở nhà, mất mười lăm phút, nhưng lúc gặp nạn sẽ tiết kiệm được những phút quý nhất. Gia đình chị Lan dã ngoại cùng con nhỏ làm trên máy của cả hai vợ chồng trước mỗi chuyến đi xa.
- Điền thông tin y tế trên màn hình khoá: nhóm máu nếu biết, dị ứng, bệnh nền, thuốc đang dùng, người liên hệ khẩn cấp. Người cứu hộ xem được mà không cần mở khoá.
- Tìm hiểu tính năng gọi khẩn cấp nhanh của máy, ví dụ bấm nút nguồn nhiều lần, và thử ở chế độ không gọi thật nếu máy cho phép, để không vô tình gọi khi ở trong túi.
- Soạn sẵn khung tin cầu cứu trong ghi chú.
- Đánh dấu sẵn các chỗ có sóng đã biết trên bản đồ.
- Lưu số của người dẫn đường, chủ nhà nghỉ, và tên xã nơi xuất phát.
- Ghi các thông tin quan trọng ra một mẩu giấy trong túi áo, vì điện thoại có thể không còn dùng được.
Một việc nữa thường bị quên: dạy mọi người trong nhóm, kể cả trẻ lớn, cách mở máy khẩn cấp của người khác từ màn hình khoá và cách đọc thông tin y tế trên đó. Người bị thương có thể là chính người giữ điện thoại; khi ấy, người còn lại phải biết dùng máy của họ mà không cần mật khẩu.
Lỗi hay gặp khi gọi cứu nạn và cách sửa
Những lỗi dưới đây lặp đi lặp lại trong các cuộc gọi từ rừng. Phần lớn đến từ hoảng loạn và thiếu chuẩn bị, không phải từ thiếu sóng.
| Lỗi | Hậu quả | Cách sửa |
|---|---|---|
| Mở đầu bằng kể chuyện dài | Cuộc gọi rớt trước khi nói được vị trí | Nói vị trí đầu tiên, kể sau |
| Đọc toạ độ như đọc số tiền | Người nghe chép thiếu, sai chữ số | Đọc từng chữ số, nhờ đọc lại |
| Cả nhóm cùng gọi, cùng nhắn | Hao pin mọi máy cùng lúc | Một người gọi, các máy khác tắt chờ |
| Gọi xong rồi tự đi ra | Người tìm kiếm tới toạ độ cũ, không thấy ai | Ở yên, nếu buộc phải đi thì gửi toạ độ mới |
| Để máy mở suốt chờ gọi lại | Hết pin trước khi người tìm kiếm tới | Mở máy đúng giờ đã hẹn |
| Chỉ gửi đường dẫn vị trí | Người nhận ở nơi sóng yếu không mở được | Gửi hai con số toạ độ bằng chữ |
Một lỗi nữa khó thấy hơn: chần chừ không gọi vì ngại làm phiền hay sợ bị trách. Nếu có người bị thương không đi được, hay nhóm lạc khi trời sắp tối mà không có đồ qua đêm, đó là lúc cần gọi. Gọi sớm khi còn pin, còn ánh sáng, còn sức, luôn tốt hơn gọi muộn khi mọi thứ đã cạn.
Trong lúc chờ: giữ pin, giữ ấm, giữ tín hiệu
Sau khi đã gọi hoặc nhắn được, việc khó nhất là ở yên. Người tìm kiếm sẽ tới toạ độ bạn đã gửi; di chuyển đi chỗ khác là làm hỏng thông tin ấy. Chỉ di chuyển khi chỗ đứng trở nên nguy hiểm, như nước dâng hay đá lở, và nếu di chuyển, đi tới chỗ gần nhất an toàn rồi gửi toạ độ mới ngay khi có thể.
Pin bây giờ là đường dây sống. Bật chế độ máy bay, tắt màn hình, chỉ mở máy vào đúng những giờ đã hẹn với người nhận cuộc gọi, ví dụ mỗi giờ tròn, mỗi lần chừng mười phút. Giữ máy ấm trong túi áo trong. Nếu nhóm có nhiều máy, mở luân phiên để luôn có một máy còn pin.
Làm cho mình dễ thấy và dễ nghe. Trải áo màu sáng hay tấm cách nhiệt mặt bạc ở chỗ trống gần đó. Còi thổi ba tiếng ngắn, nghỉ, lặp lại, mang đi xa hơn tiếng gọi và tốn ít sức hơn. Ban đêm, đèn đội đầu nháy ba lần khi nghe tiếng người hay tiếng máy. Giữ ấm cho người bị thương bằng cách lót dưới người họ, vì mặt đất lấy nhiệt nhanh hơn không khí.
Nói chuyện với nhau, nhất là với trẻ nhỏ và người lớn tuổi trong đoàn. Giao việc cụ thể cho từng người, như canh giờ mở máy, gom củi khô, giữ còi. Có việc để làm giúp mọi người bình tĩnh hơn là ngồi chờ.
Câu hỏi thường gặp
Đi rừng gặp nạn thì gọi số nào?
Gọi đường dây tìm kiếm cứu nạn 112. Nếu có người bị thương nặng, người nhận cuộc gọi sẽ phối hợp thêm. Sau đó báo người ở nhà và chính quyền xã nơi nhóm xuất phát khi liên lạc được, để họ cung cấp lịch trình chi tiết.
Điện thoại không có sóng có gọi được 112 không?
Nếu hoàn toàn không có sóng của nhà mạng nào thì không. Nhưng ở nhiều nơi, máy vẫn gọi được số khẩn cấp qua mạng của nhà mạng khác khi nhà mạng của bạn mất sóng. Khi máy báo chỉ gọi khẩn cấp, hãy thử gọi.
Vì sao tin nhắn gửi được mà gọi không được?
Tin nhắn chỉ cần một khoảnh khắc sóng ngắn để đi, còn cuộc gọi cần sóng ổn định suốt thời gian nói. Ở chỗ sóng chập chờn, tin nhắn thường có cơ hội lọt qua hơn. Viết tin đủ ý để người nhận không cần hỏi lại.
Có nên đi tìm sóng khi có người bị thương không?
Chỉ khi đường tới chỗ có sóng rõ ràng, an toàn và có người ở lại chăm người bị thương. Đánh dấu điểm chỗ người bị thương, ghi vết đường đi và đặt giờ quay lại. Nếu nhóm chỉ có hai người, thường nên ở lại.
Gọi xong rồi thì có nên tự đi ra không?
Thường là không. Người tìm kiếm sẽ đến toạ độ bạn đã gửi; di chuyển làm họ mất dấu. Chỉ rời chỗ khi chỗ đó nguy hiểm, và khi rời thì gửi toạ độ mới ngay khi có thể.
Làm sao để người tìm kiếm dễ thấy mình?
Trải áo hay tấm cách nhiệt màu sáng ở chỗ trống, thổi còi ba tiếng ngắn rồi nghỉ và lặp lại, ban đêm nháy đèn ba lần khi nghe tiếng người. Ở yên một chỗ và giữ máy mở đúng giờ hẹn.