Đánh dấu điểm là lưu một vị trí cụ thể lên bản đồ trong điện thoại, như chỗ đỗ xe, nguồn nước, lán trại. Khi cần quay lại, chế độ đi tới điểm cho bạn hướng và khoảng cách theo đường chim bay; bạn dùng hướng đó làm la bàn, nhưng vẫn chọn lối đi theo địa hình chứ không đâm thẳng qua rừng.
Đây là kỹ năng nhỏ mà dùng nhiều nhất trong các kỹ năng định vị bằng điện thoại. Bài dưới chỉ cách đặt điểm cho chính xác, đặt tên sao cho lúc mệt vẫn hiểu, nhập điểm từ toạ độ người khác gửi, đọc hướng và khoảng cách, xử lý khi gặp vật cản, và cách tìm khi tới gần mà vẫn chưa thấy.
Những điểm nên đánh dấu trong một chuyến đi
Không phải chỗ nào cũng cần đánh dấu; quá nhiều điểm làm bản đồ rối và lúc cần lại không tìm ra. Danh sách dưới là những điểm đáng lưu nhất, xếp theo mức quan trọng.
- Chỗ đỗ xe hoặc điểm vào rừng. Đánh dấu đầu tiên, trước khi đi bước nào.
- Lán trại hoặc chỗ dựng lều. Rời lán đi lấy nước hay đi dạo mà trời tối nhanh, đây là điểm cứu bạn.
- Nguồn nước: suối trong, mạch nước, kèm ghi chú mùa nào còn nước.
- Ngã ba và chỗ rời lối mòn, kèm hướng đã chọn.
- Chỗ có sóng điện thoại, rất quý ở vùng sâu.
- Điểm quay đầu và điểm ra dự phòng đã định trước khi đi.
- Chỗ nguy hiểm: đoạn sạt, vực, đá trơn, để lúc về biết mà tránh.
Đặt tên điểm ngắn, có chữ đầu là loại điểm: "XE bãi đầu bản", "NUOC suối trong", "LAN đêm 1". Lúc mệt và trời tối, bạn chỉ cần lướt chữ đầu. Tên mặc định của ứng dụng như "Điểm 14" là vô dụng sau hai tiếng.
Cuối mỗi ngày, mở danh sách điểm ra xem lại, xoá những điểm đặt nhầm hay trùng, và sửa ghi chú khi còn nhớ. Một danh sách điểm gọn gàng sau chuyến đi là tài sản cho lần sau đi lại vùng đó, và cho người khác trong nhóm muốn tự đi.
Đặt điểm cho chính xác
Một điểm đặt lệch vài chục mét trong rừng rậm có thể là sự khác biệt giữa thấy lán và đi ngang qua nó. Làm theo các bước sau, nhất là với lán trại và chỗ đỗ xe.
- Đứng đúng tại chỗ muốn đánh dấu, không đánh dấu từ xa bằng cách chạm lên bản đồ trừ khi chắc chắn.
- Chờ vòng sai số thu nhỏ. Nếu ở dưới tán dày, chờ lâu hơn hoặc dùng tính năng lấy trung bình vị trí nếu ứng dụng có.
- Bấm đánh dấu, đặt tên theo quy ước, thêm ghi chú mô tả: "lều xanh, cạnh cây đổ, cách suối hai mươi bước về phía dốc".
- Chụp một tấm ảnh từ điểm đó nhìn ra phía bạn sẽ quay về. Ảnh giúp nhận ra chỗ khi tới gần, lúc chấm xanh còn lệch.
- Nếu là điểm quan trọng, chép toạ độ ra giấy. Máy hỏng thì máy khác trong nhóm vẫn nhập lại được.
Ghi chú bằng bước chân hay mốc tự nhiên quan trọng hơn người ta nghĩ. Tới trong vòng sai số, màn hình hết giúp được bạn; chính dòng "cách suối hai mươi bước" mới đưa bạn tới cửa lều.
Nhập điểm từ toạ độ người khác gửi
Người dẫn đường, nhóm đi trước hay đội tìm kiếm có thể gửi cho bạn toạ độ một điểm hẹn. Biết nhập toạ độ vào bản đồ ngoại tuyến là kỹ năng nên tập trước.
- Xác định định dạng: độ thập phân hay độ phút giây. Ở Việt Nam, số nhỏ khoảng 8 đến 23 là vĩ độ, số bắt đầu bằng 10 là kinh độ.
- Trong ứng dụng, tìm ô tìm kiếm hoặc mục thêm điểm bằng toạ độ. Nhiều ứng dụng nhận thẳng hai số cách nhau bởi dấu phẩy ở ô tìm kiếm, kể cả khi ngoại tuyến.
- Nhập vĩ độ trước, kinh độ sau, kiểm từng chữ số với tin nhắn gốc.
- Xem điểm hiện ra ở đâu. Nếu nó rơi ra biển, sang nước khác hay cách xa vùng đi cả trăm cây số, gần như chắc đã nhập ngược thứ tự hoặc sai một chữ số.
- Lưu thành điểm, đặt tên rõ nguồn: "HEN nhóm A gửi 14h".
Tập ở nhà: nhờ một người bạn gửi toạ độ quán cà phê họ đang ngồi, nhập vào bản đồ và xem có trùng không. Mất hai phút nhưng lần sau ở trong rừng bạn sẽ không lúng túng. Thử thêm một lần với toạ độ dạng độ phút giây để biết ứng dụng của bạn có nhận dạng đó không, hay phải đổi sang độ thập phân trước.
Đọc màn hình đi tới điểm
Khi chọn đi tới một điểm, phần lớn ứng dụng hiện ba thông tin. Hiểu đúng từng cái giúp bạn không bị kéo đi sai.
| Thông tin | Nghĩa là gì | Cách dùng | Bẫy thường gặp |
|---|---|---|---|
| Khoảng cách | Đường chim bay từ bạn tới điểm | Theo dõi xem có giảm dần không | Đường đi thật thường dài hơn nhiều, nhất là khi phải vòng qua thung lũng |
| Hướng tới điểm | Góc từ bạn tới điểm, tính từ hướng bắc | Dùng như la bàn để chọn mốc phía trước | Mũi tên phụ thuộc cảm biến từ trường, cần hiệu chỉnh |
| Đường thẳng trên bản đồ | Nối bạn với điểm | Cho biết điểm nằm phía nào so với suối, sườn | Không phải lối đi; có thể cắt qua vực |
Cách dùng đúng: nhìn hướng tới điểm, chọn một mốc rõ ở phía đó như một cây lớn hay một mỏm đá, cất máy, đi tới mốc, rồi mở máy kiểm khoảng cách. Nếu khoảng cách giảm, bạn đang đi đúng. Nếu tăng, dừng lại xem vì sao. Đừng đi mà mắt dán vào mũi tên; đó là cách vấp rễ cây và trượt chân.
Khi gặp vật cản và khi đã tới gần mà chưa thấy
Giữa bạn và điểm có thể là một con suối sâu, một vạt tre gai hay một vách dốc. Đừng cố đi thẳng. Nhìn bản đồ địa hình, tìm đường vòng theo sườn thoải hoặc theo lối mòn, chấp nhận khoảng cách tăng lên một lúc. Khi vòng qua được vật cản, mở chế độ đi tới điểm lần nữa; hướng sẽ đổi và đó là bình thường. Một cách cũ mà hiệu quả là đi chéo có chủ đích về một phía của điểm, ví dụ nhắm hẳn sang phía thượng nguồn của lán, để khi gặp suối bạn biết chắc phải rẽ xuôi dòng.
Khi khoảng cách còn dưới vài chục mét mà chưa thấy lán hay xe, bạn đã vào vùng sai số. Lúc này màn hình hết giúp được. Dừng lại, đọc ghi chú điểm và xem ảnh đã chụp. Đứng yên, nhìn quanh một vòng, gọi to hoặc thổi còi nếu có người ở điểm. Nếu vẫn chưa thấy, đi theo vòng xoắn nhỏ quanh chỗ đang đứng, mỗi vòng mở rộng vài bước, luôn giữ chỗ đứng ban đầu trong tầm mắt hoặc đánh dấu nó bằng một vật dễ thấy.
Gia đình chị Lan dã ngoại cùng con nhỏ từng đi lấy nước cách lều chưa tới hai trăm mét, quay về khi trời sập tối và đi lướt qua lều mà không thấy, vì lều màu xanh lá lẫn vào bụi cây. Lần sau, chị buộc một dải vải sáng màu trên cây cạnh lều và đánh dấu điểm trước khi rời đi. Hai việc nhỏ ấy, cộng với đèn đội đầu, đủ để không lặp lại.
Điểm hẹn khi nhóm phải tách nhau
Trong một chuyến đi, nhóm thường tách ra vài lần: người đi nhanh lên trước, hai người quay lại lấy nước, một người ở lại trông đồ. Mỗi lần tách là một lần có thể lạc nhau. Thói quen an toàn là trước khi tách, cả nhóm đứng lại, đánh dấu một điểm hẹn trên máy của ít nhất hai người, và nói rõ giờ hẹn: "Gặp lại ở đây trước ba giờ, ai tới trước thì chờ."
Điểm hẹn nên là chỗ dễ nhận ngoài thực địa, không chỉ là một chấm trên màn hình: ngã ba có cây đổ, bãi đá giữa suối, mỏm đồi trống. Ghi chú mô tả kèm điểm và cả nhóm cùng nhìn chỗ đó một lượt. Người đi lấy nước nên đánh dấu thêm chỗ lấy nước, để lúc quay về dùng chế độ đi tới điểm hẹn nếu lỡ lệch.
Luật kèm theo cần thống nhất trước: nếu lạc nhau, mỗi người quay về điểm hẹn gần nhất đã đánh dấu và chờ ở đó, không ai đi tìm ai một mình. Hai người cùng đi tìm nhau trong rừng là cách nhanh nhất để thành hai người lạc. Bác Tư hay đi bộ đường núi luôn cho người đi cuối giữ một máy có tất cả điểm hẹn của ngày; khi đếm thiếu người, nhóm biết phải quay lại điểm nào.
Với trẻ em trong đoàn, điểm hẹn phải là chỗ các con tự nhận ra được bằng mắt, và luật đơn giản hơn nữa: lạc thì ôm cây gần nhất, đứng yên và thổi còi.
Bài tập tìm điểm ở công viên
Đây là trò chơi cả nhà làm được trong một buổi chiều. Một người đi trước, giấu một vật nhỏ ở gốc cây hay sau ghế đá, đánh dấu điểm và gửi toạ độ cho những người còn lại. Người tìm nhập toạ độ, dùng chế độ đi tới điểm để tới gần, rồi tìm vật trong vòng sai số. Người giấu nên chọn chỗ có tán cây để người tìm thấy được việc khoảng cách nhảy và vòng sai số to ra.
Đổi vai vài lần. Thêm độ khó bằng cách giấu ở phía bên kia một hồ nước hay một hàng rào, để người tìm phải vòng qua vật cản thay vì đi thẳng. Lần cuối, cho người tìm chỉ dùng ghi chú mô tả và ảnh, không dùng mũi tên, khi đã vào trong khoảng hai mươi mét.
Bài tập này dạy ba điều: nhập toạ độ không sai, theo dõi khoảng cách thay vì dán mắt vào mũi tên, và tìm có phương pháp khi đã vào vùng sai số. Trẻ lớn rất thích trò này, và đó là cách tốt để các con quen với việc đánh dấu chỗ đỗ xe hay lều trại trước khi rời đi.
Câu hỏi thường gặp
Đánh dấu điểm trên bản đồ điện thoại có cần mạng không?
Không. Vị trí lấy từ định vị vệ tinh và điểm được lưu trong máy. Chỉ cần nền bản đồ đã tải trước để thấy điểm nằm ở đâu so với suối, đồi. Nhiều ứng dụng cũng cho nhập toạ độ khi ngoại tuyến.
Vì sao đi theo mũi tên tới điểm mà vẫn bị lạc?
Vì mũi tên chỉ hướng chim bay, không chỉ lối đi. Đi thẳng theo nó dễ gặp vực, suối sâu hay bụi rậm. Ngoài ra mũi tên phụ thuộc cảm biến từ trường, có thể sai nếu chưa hiệu chỉnh hoặc gần vật kim loại. Theo dõi khoảng cách có giảm không.
Tới gần điểm rồi mà không thấy thì làm sao?
Bạn đã vào vùng sai số, màn hình không giúp được nữa. Đọc ghi chú, xem ảnh đã chụp, đứng yên nhìn quanh, gọi hoặc thổi còi. Rồi tìm theo vòng xoắn nhỏ quanh chỗ đứng, giữ chỗ đứng ban đầu trong tầm mắt.
Nên đặt tên điểm thế nào cho dễ tìm?
Ngắn, có chữ đầu là loại điểm như XE, NUOC, LAN, HEN, rồi vài chữ mô tả. Lúc mệt và trời tối, bạn chỉ cần lướt chữ đầu là biết. Tên mặc định kiểu "Điểm 14" gần như vô dụng sau vài giờ.
Nhập toạ độ xong điểm hiện ra rất xa là bị gì?
Thường là nhập ngược thứ tự vĩ độ, kinh độ hoặc sai một chữ số. Ở Việt Nam, vĩ độ là số nhỏ khoảng 8 đến 23, kinh độ bắt đầu bằng 10. Kiểm lại từng chữ số với tin nhắn gốc và kiểm định dạng.
Có nên chia sẻ điểm đã đánh dấu cho người khác không?
Nên chia sẻ trong nhóm, nhất là chỗ đỗ xe, lán trại, nguồn nước, để ai cũng tự quay về được. Khi chia sẻ ra ngoài, cân nhắc những điểm gần nhà mình hay những chỗ mà người địa phương không muốn đông người kéo tới.