Một chuyến dã ngoại tập định hướng cho gia đình có con nhỏ chỉ cần một ngày, một nơi có lối đi rõ và người qua lại, cùng bốn hoạt động ngắn rải từ sáng tới chiều: xem mặt trời buổi sáng, tìm đồ bằng sơ đồ, kể lại lộ trình, và để con dẫn đường về. Trọng tâm là vui và an toàn; kỹ năng đến từ việc lặp lại nhiều chuyến như thế.
Bài dưới đây là bản kế hoạch dùng được ngay: chọn nơi, chuẩn bị một tuần trước, mẫu tin báo lịch trình cho người ở nhà, phân vai trong nhà, đồ mang theo, lịch theo giờ, giờ quay đầu, và những lỗi các gia đình hay gặp ở chuyến đầu. Phù hợp với trẻ khoảng sáu đến mười hai tuổi.
Chọn nơi theo tuổi của con
Chọn nơi là quyết định quan trọng nhất của chuyến đi. Đi chỗ quá dễ thì con chán; quá khó thì cả nhà mệt và nguy hiểm.
| Loại nơi | Hợp với | Vì sao | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Công viên lớn trong thành phố | Lần đầu, con từ 6 tuổi | Có rào, có người, có lối đi và mốc rõ | Chọn ngày thường hoặc sáng sớm cuối tuần cho vắng |
| Khu du lịch sinh thái có bản đồ ở cổng | Con từ 7 tuổi | Có sơ đồ in sẵn, nhiều lối vòng để tập xoay bản đồ | Hỏi giờ đóng cửa, khu nào cấm vào |
| Đồi thấp có đường mòn phổ biến | Con từ 9 tuổi, đã đi bộ được hai ba tiếng | Có ngã rẽ thật, có dốc, có tầm nhìn từ đỉnh | Đi đường có nhiều người qua lại, có người dẫn đường địa phương nếu lạ |
| Rừng sâu, núi cao, vùng biên giới | Chưa hợp cho chuyến tập | Địa hình phức tạp, mất sóng, cần giấy phép | Không vào rừng đặc dụng, khu quân sự, vùng biên khi không được phép |
Nếu phân vân giữa hai nơi, chọn nơi dễ hơn. Chuyến đầu thành công làm con muốn đi tiếp; chuyến đầu vất vả làm cả nhà ngại cả năm.
Một tuần trước: việc chuẩn bị
Phần lớn sự cố của chuyến dã ngoại bắt nguồn từ việc bỏ qua phần này. Làm lần lượt trong tuần, mỗi tối một hai việc:
- Xem bản đồ nơi sẽ đến cùng con. Tìm cổng vào, bãi xe, lối đi chính, điểm muốn tới. Con đoán xem đi mất bao lâu.
- Tải bản đồ ngoại tuyến của cả khu vực vào điện thoại người lớn, phòng khi mất sóng. In thêm một bản giấy hoặc chụp lại bảng sơ đồ ở cổng khi tới.
- Xem dự báo thời tiết hai ngày trước và sáng hôm đi. Mưa dông, nắng gắt quá thì dời ngày.
- Phân vai trong nhà. Một người lớn đi đầu, một người lớn đi cuối, mỗi con một nhiệm vụ: giữ sơ đồ, giữ giờ, nhớ mốc.
- Tập ở công viên gần nhà một hai buổi: trò bốn góc sân, xoay sơ đồ, quy tắc khi lạc.
- Soạn tin báo lịch trình cho người ở nhà theo mẫu dưới.
Mẫu tin báo lịch trình nên có đủ: nơi đến cụ thể, lối đi dự định, số người và tuổi các con, giờ xuất phát, giờ quay đầu, giờ về muộn nhất, màu áo cả nhà mặc. Kèm một câu dặn: quá giờ về muộn nhất một tiếng mà không liên lạc được thì báo ban quản lý khu, chính quyền xã gần nhất và gọi 112.
Danh sách mang theo
Chia làm hai phần: đồ chung trong ba lô người lớn và đồ riêng mỗi con tự đeo.
- Ba lô người lớn: nước đủ cho cả nhà, đồ ăn trưa, hộp cứu thương nhỏ, kem chống nắng, thuốc chống côn trùng, điện thoại sạc đầy, sạc dự phòng, la bàn, bản đồ giấy trong túi nhựa, đèn pin, áo mưa cho cả nhà.
- Túi riêng mỗi con: còi đeo cổ, chai nước nhỏ, một gói bánh, áo khoác hoặc áo mưa màu sáng, mẩu giấy ghi tên bố mẹ và tên nhóm.
- Đồ cho hoạt động: một cây cọc gấp hoặc cành tìm tại chỗ, vài viên sỏi màu hoặc nắp chai, sổ nhỏ, bút chì, một món quà nhỏ để giấu làm kho báu.
- Quần áo: quần dài mỏng, áo màu sáng cùng tông cho cả nhà, giày đã đi quen, mũ rộng vành.
Tối hôm trước, cho con tự xếp túi của mình và nói lại từng món dùng để làm gì. Trẻ biết vì sao mang còi thì sẽ không thổi chơi; trẻ biết vì sao mang áo mưa thì sẽ không bỏ lại trên xe vì nặng.
Lịch một ngày theo giờ
Lịch dưới đây cho một khu sinh thái hoặc đồi thấp cách nhà khoảng một tiếng đi xe. Điều chỉnh theo nơi của nhà mình, nhưng giữ nguyên tinh thần: hoạt động ngắn, nghỉ nhiều, về sớm.
| Giờ | Việc | Hoạt động định hướng |
|---|---|---|
| 6:30 | Xuất phát, gửi tin báo lịch trình | Trên xe, con xem mặt trời đang ở bên nào của xe |
| 7:30 | Tới nơi, chụp ảnh cả nhà, chọn điểm hẹn | Con tìm cổng và chỗ mình đứng trên sơ đồ |
| 8:00 – 9:30 | Đi bộ chặng một | Đặt tên mốc, ngoái lại ở mỗi ngã rẽ |
| 9:30 – 10:00 | Nghỉ, ăn nhẹ | Hai lần đánh dấu bóng cọc, tìm đường đông tây |
| 10:00 – 11:00 | Đi bộ chặng hai hoặc trò kho báu | Người lớn giấu quà, con tìm bằng sơ đồ |
| 11:00 | Giờ quay đầu | Con kể lại lộ trình ngược |
| 11:00 – 12:30 | Đi về, con dẫn đường | Người lớn đi ngay sau, chỉ nhắc khi sắp rẽ sai |
| 12:30 | Ăn trưa ở khu nghỉ gần bãi xe, báo người ở nhà đã về | Con vẽ lại lộ trình vào sổ |
Giờ quay đầu ghi rõ trong lịch và nói to với cả nhà lúc xuất phát. Đến giờ là quay, dù chưa tới nơi định đến. Buổi chiều nắng gắt và dễ có dông ở nhiều vùng vào mùa mưa, nên lịch cố ý kết thúc trước trưa.
Bốn quy tắc không đổi trong suốt chuyến đi
Người đi đầu dừng ở mọi ngã rẽ. Dù là con hay người lớn đi đầu, tới ngã rẽ là dừng chờ cả nhà. Không ai tự rẽ một mình.
Người lớn đi cuối luôn thấy tất cả. Người đi cuối đếm đủ người sau mỗi chặng. Con nào cần đi vệ sinh, buộc dây giày thì cả nhà cùng dừng.
Lạc thì ở yên và thổi còi. Nhắc lại quy tắc này ở bãi xe, trước khi vào lối đi: lạc thì dừng lại, tìm cây gần lối đi, ngồi xuống, thổi còi ba hồi, chờ người tới. Người gọi tên con là người đang tìm con.
Chỉ đi trên lối đã định. Không rẽ vào lối mòn lạ, không đi tắt qua bụi rậm, không xuống suối dù thấy nước đẹp. Muốn đổi lộ trình thì cả nhà dừng lại bàn, người lớn xem bản đồ và giờ còn lại rồi mới quyết. Thay đổi giữa chừng là lúc các gia đình hay lạc nhất.
Lỗi hay gặp ở chuyến đầu và cách sửa
Lên lịch quá nhiều. Muốn tận dụng chuyến đi nên nhồi năm sáu hoạt động. Con mệt và cáu ở hoạt động thứ ba. Chọn hai ba hoạt động định hướng, phần còn lại để chơi tự do.
Người lớn làm hết. Bố cầm bản đồ, mẹ cầm điện thoại, con chỉ đi theo. Giao hẳn sơ đồ cho con ở ít nhất một chặng, người lớn chỉ kiểm.
Đi về muộn vì tiếc cảnh. Quá giờ quay đầu nửa tiếng, đường về lại mệt và nắng hơn. Giữ đúng giờ, lần sau đi sớm hơn hoặc chọn lộ trình dài hơn.
Quên báo đã về. Người ở nhà chờ tin mà không có, lo lắng và có khi đi báo người tìm. Gửi tin ngay khi về tới xe.
Không ôn lại sau chuyến. Hai ba hôm sau, cùng con xem ảnh, nhìn lại sổ, hỏi con chỗ nào khó nhất. Ôn lại một lần giúp con nhớ lâu hơn cả chuyến đi.
Nâng độ khó qua các chuyến
Một chuyến chỉ là khởi đầu. Kỹ năng định hướng của con lớn lên qua chuỗi chuyến đi, mỗi chuyến thêm một chút khó. Gợi ý một lộ trình trong khoảng một năm:
| Chuyến | Nơi | Con làm thêm được gì |
|---|---|---|
| Một, hai | Công viên lớn | Đặt tên mốc, xoay sơ đồ, tìm điểm hẹn |
| Ba, bốn | Khu sinh thái có sơ đồ | Dẫn đường về, đánh dấu bóng cọc, kể ngược lộ trình |
| Năm, sáu | Đồi thấp có đường mòn đông người | Dùng la bàn giữ hướng một đoạn, đoán khoảng cách bằng bước đôi |
| Bảy trở đi | Đường mòn dài hơn, có người dẫn đường địa phương | Lập lộ trình trên bản đồ cùng bố mẹ trước khi đi, tự đặt giờ quay đầu |
Chỉ lên bậc khi con làm tốt bậc trước ở ít nhất hai chuyến. Mỗi chuyến vẫn giữ nguyên các quy tắc an toàn và tin báo lịch trình, dù con đã thạo đến đâu. Người lớn vẫn đi cuối, vẫn giữ bản đồ ngoại tuyến và la bàn của mình để kiểm lại khi con dẫn.
Áp vào nhà mình: chuyến đầu của gia đình anh Quang
Gia đình anh Quang có hai con bảy và mười tuổi, chọn một khu sinh thái ven đồi ở Lâm Đồng cho chuyến đầu. Tối thứ năm, cả nhà xem sơ đồ khu trên điện thoại, bé lớn đánh dấu thác nước nhỏ là điểm muốn tới. Tin báo lịch trình gửi cho bà ngoại ghi giờ quay đầu mười một giờ, về muộn nhất một giờ chiều, cả nhà mặc áo cam.
Tới nơi, bé lớn giữ sơ đồ, bé nhỏ giữ đồng hồ và nhắc giờ nghỉ. Ở chỗ nghỉ giữa buổi, hai bé cắm cành cây làm bóng cọc, chờ mười lăm phút rồi đặt viên sỏi thứ hai, tìm ra đường đông tây và so với la bàn của bố. Mười một giờ còn cách thác chừng hai trăm mét, anh Quang vẫn cho quay đầu; bé lớn tiếc, nhưng được hứa lần sau đi sớm hơn để tới thác.
Trên đường về, bé lớn dẫn, rẽ đúng cả bốn ngã nhờ những cái tên đã đặt lúc đi: ngã ba cây thông đôi, cầu tre, bậc đá có rêu. Về tới xe, anh gửi tin cho bà ngoại ngay. Tuần sau, hai bé tự vẽ lại lộ trình và đề nghị chuyến tiếp theo đi sớm một tiếng.
Câu hỏi thường gặp
Con mấy tuổi thì bắt đầu đi dã ngoại tập định hướng được?
Khoảng sáu tuổi, ở công viên lớn hoặc khu sinh thái có lối đi rõ. Trẻ nhỏ hơn vẫn đi cùng được nhưng chỉ chơi nhìn mốc và tìm đồ gần. Đồi có đường mòn hợp với trẻ từ khoảng chín tuổi đã đi bộ được vài tiếng.
Cần báo những gì cho người ở nhà trước khi đi?
Nơi đến cụ thể, lối đi dự định, số người, giờ xuất phát, giờ quay đầu, giờ về muộn nhất và màu áo cả nhà. Dặn rằng quá giờ về một tiếng không liên lạc được thì báo ban quản lý khu, chính quyền xã gần nhất và gọi 112.
Giờ quay đầu là gì, vì sao phải giữ đúng?
Là giờ cả nhà bắt đầu đi về, dù đã tới nơi định đến hay chưa. Giữ đúng giờ giúp về trước nắng gắt, trước dông chiều và trước khi trẻ quá mệt. Đường về thường lâu hơn đường đi vì trẻ đã đuối sức.
Có cần thuê người dẫn đường không?
Ở công viên và khu sinh thái có lối đi rõ thì không cần. Đi đường mòn ở đồi núi lạ, nơi ít người qua lại hoặc có nhiều nhánh, nên đi cùng người dẫn đường địa phương. Họ biết đoạn nào trơn, đoạn nào dễ đi nhầm.
Trời mưa giữa chuyến đi thì làm gì?
Mặc áo mưa cho cả nhà, tránh xa suối, dừng ở chỗ trú an toàn nếu có sấm sét, rồi quay về theo lối đã đi. Mưa làm đường trơn và mốc khó nhận, không phải lúc để tập định hướng. Dời phần còn lại sang chuyến sau.
Làm sao để con nhớ được những gì đã học trong chuyến đi?
Cho con vẽ lại lộ trình vào sổ ngay chiều hôm đó, rồi vài hôm sau cùng xem ảnh và hỏi chỗ nào khó nhất. Chuyến sau đi lại nơi cũ, để con dẫn đường từ đầu. Lặp lại giúp kỹ năng thành thói quen.