Ở nơi đông người ngoài trời như bãi biển, khu du lịch sinh thái hay lễ hội trên đồi, dạy con ba điều: một điểm hẹn cao, dễ thấy, chọn ngay lúc vừa đến; cách tả chỗ mình đang đứng bằng mốc xung quanh; và người nên nhờ, ngay tại chỗ, không đi theo ai ra khỏi khu.
Khác với trung tâm thương mại có quầy thông tin và loa, ngoài trời thường không có một chỗ rõ ràng để đến. Bãi biển dài hàng cây số trông chỗ nào cũng giống nhau, khu sinh thái có nhiều lối đi vòng. Phần kỹ năng định hướng ở đây là điểm mạnh: một đứa trẻ biết nhìn mốc và tả được chỗ mình đứng sẽ được tìm thấy nhanh hơn nhiều.
Ngoài trời khác trong nhà ở chỗ nào
Trong một toà nhà, trẻ lạc vẫn bị giới hạn bởi tường và cửa; người lớn chỉ cần canh lối ra và nhờ bảo vệ. Ngoài trời không có ranh giới ấy. Ở bãi biển, trẻ đi dọc mép nước theo một con cua hay vỏ ốc, vài phút sau ngẩng lên đã thấy hàng trăm chiếc ô giống hệt nhau. Ở khu sinh thái, các lối đi uốn vòng quanh hồ, cây che khuất, một khúc quanh là mất dấu.
Trẻ đang tắm biển còn gặp chuyện riêng: sóng và dòng nước chạy dọc bờ đẩy trẻ dạt dần sang một bên mà trẻ không hay. Lên bờ, trẻ đi thẳng lên cát và không thấy chỗ để đồ của nhà mình, vì nó đã ở cách đó cả trăm mét. Rất nhiều trường hợp trẻ lạc ở bãi biển bắt đầu theo cách này, chứ không phải do trẻ chạy đi.
Ngoài trời cũng ồn hơn: gió, sóng, nhạc lễ hội át tiếng gọi. Vì vậy người lớn không thể chỉ trông vào việc gọi to; trẻ phải tự biết đi đến một chỗ đã hẹn hoặc tả được chỗ mình đang đứng cho người khác.
Chọn điểm hẹn trẻ nhìn thấy được
Chọn điểm hẹn ngay khi vừa tới, cùng trẻ nhìn và gọi tên nó. Điểm hẹn tốt phải nhìn thấy từ xa, chỉ có một cái, và có người ở đó suốt.
| Nơi đi chơi | Điểm hẹn tốt | Điểm hẹn kém | Vì sao |
|---|---|---|---|
| Bãi biển đông khách | Chòi cứu hộ cao, có người trực | Chiếc ô nhà mình | Ô nào cũng giống nhau, và ô có thể bị gió thổi đổ |
| Khu du lịch sinh thái | Cổng chính, nhà điều hành | Gốc cây to cạnh hồ | Nhiều cây to giống nhau, không có người trông |
| Lễ hội trên đồi, bãi cỏ rộng | Lều y tế, sân khấu chính | Quầy đồ ăn nhà mình mua | Quầy có thể dọn đi, trẻ không nhớ quầy nào |
| Bờ hồ, công viên lớn | Nhà vệ sinh có người trông, chòi bảo vệ | Chỗ ghế đá vừa ngồi | Ghế đá giống nhau, người khác có thể ngồi mất |
| Bến thuyền, bến tàu du lịch | Phòng bán vé, chỗ nhân viên đứng | Mép bến | Gần nước, không ai trông, nguy hiểm cho trẻ |
Sau khi chọn, đi cùng trẻ từ chỗ nhà mình ngồi tới điểm hẹn một lần, để trẻ thấy đường. Cứ mỗi lần dời chỗ, nhắc lại: "Điểm hẹn của nhà mình vẫn là chòi cứu hộ cao kia nhé." Trẻ nhỏ cần nghe lại nhiều lần trong một buổi.
Dạy trẻ tả chỗ mình đang đứng
Nếu trẻ có đồng hồ gọi điện hoặc được người tốt cho mượn điện thoại, câu đầu tiên bố mẹ hỏi sẽ là "con đang ở đâu". Trẻ trả lời "con ở bãi biển" thì không giúp được gì. Tập cho trẻ nói theo khung bốn phần:
- Cái to nhất con nhìn thấy: "Con thấy cái chòi cứu hộ màu đỏ", "con thấy cái tháp nước", "con thấy núi ở bên tay phải".
- Biển, hồ, núi ở phía nào: "Biển ở trước mặt con", "hồ ở sau lưng con". Ở bãi biển, nước là mốc mà trẻ nào cũng thấy.
- Cái gì ngay cạnh con: "Con đứng cạnh hàng dừa có cái xích đu", "cạnh chỗ bán nước có cái ô xanh".
- Con đã đi bao lâu, theo hướng nào: trẻ lớn tả thêm được "con đi dọc biển về phía có mỏm đá", trẻ nhỏ thì bỏ phần này.
Tập bằng trò chơi ở mọi chuyến đi: dừng lại bất chợt, hỏi "nếu bây giờ con gọi cho mẹ, con tả chỗ này thế nào". Trẻ tả đủ bốn phần trong một buổi là đã có thói quen. Kèm thêm việc cho trẻ thuộc số điện thoại của bố hoặc mẹ, hoặc ghi vào vòng tay, để người giúp liên lạc được.
Người nên nhờ và cách nhờ
Nhân viên mặc đồng phục của khu. Nhân viên cứu hộ, bảo vệ, người bán vé, người dọn dẹp mặc đồng phục là lựa chọn đầu tiên. Họ biết nơi tập trung trẻ lạc và có cách liên lạc với nhau.
Người mẹ hay người bà đang trông con nhỏ. Nếu không thấy nhân viên, dạy trẻ tìm một phụ nữ đang dắt con nhỏ. Đây là lời khuyên nhiều người làm công tác an toàn trẻ em dùng, vì nhóm này thường sẵn lòng giúp và ít có ý xấu.
Nhờ tại chỗ, không đi theo. Trẻ nhờ người lớn gọi điện cho bố mẹ, hoặc dẫn ra điểm hẹn ngay gần đó. Nếu ai bảo "đi với cô ra ngoài này tìm mẹ", trẻ nói không và ở lại chỗ đông người.
Nói câu ngắn, đủ ý. "Con bị lạc mẹ. Mẹ con tên Lan. Cô gọi giúp con số này." Tập câu này với trẻ như tập một câu thoại, đến khi trẻ nói trôi chảy.
Ở lại chỗ người giúp đã đưa tới. Khi đã được nhân viên đưa về chòi cứu hộ hay nhà điều hành, trẻ ngồi đó chờ, kể cả khi thấy lâu. Bố mẹ sẽ được báo và tìm tới đúng chỗ này; trẻ tự bỏ đi lần nữa là mọi người lại phải tìm từ đầu.
Dặn trước ở cổng: năm phút cứu cả buổi
Năm việc sau làm ngay khi tới nơi, trước khi trẻ chạy đi chơi.
- Chụp một tấm ảnh trẻ trong bộ quần áo hôm đó, rõ màu áo, màu mũ. Nếu phải nhờ người tìm, tấm ảnh này giá trị hơn mọi lời tả.
- Cho trẻ mặc áo hoặc đội mũ màu sáng, nổi bật giữa đám đông. Màu trùng với đồng phục khu thì đổi màu khác.
- Cùng trẻ chọn điểm hẹn, đi thử tới đó một lần.
- Hỏi lại trẻ ba câu: điểm hẹn ở đâu, con nhờ ai, con nói gì.
- Phân người trông: mỗi lúc chỉ một người lớn được giao trông trẻ, khi đổi người thì nói rõ "giờ đến lượt anh trông con". Trẻ lạc nhiều nhất khi mỗi người lớn đều nghĩ người kia đang trông.
Việc cuối là chỗ gia đình hay bỏ qua nhất. Ở bãi biển đông người, hai bố mẹ cùng nằm nghỉ dưới ô, mỗi người tưởng người kia đang nhìn con ở mép nước. Giao việc rõ ràng không mất gì mà chặn được cả một nhóm sự cố.
Riêng ở bãi biển: nhìn mốc trên bờ từ dưới nước
Vì phần lớn trẻ lạc ở bãi biển bắt đầu từ lúc tắm, bài tập đáng làm nhất là dạy trẻ nhìn lên bờ khi đang ở dưới nước. Trước khi xuống, đứng ở mép nước cùng trẻ, chỉ ra hai mốc trên bờ nằm thẳng hàng với chỗ nhà mình ngồi: chòi cứu hộ phía sau, một cây dừa nghiêng phía trước chẳng hạn. Dặn trẻ cứ vài phút ngẩng lên xem hai mốc còn thẳng hàng với mình không.
Khi hai mốc lệch nhau, nghĩa là trẻ đã bị đẩy dạt sang một bên. Trẻ lội chéo trở lại cho tới khi hai mốc thẳng hàng rồi mới lên bờ, hoặc lên bờ rồi đi bộ trên cát về phía đó. Đây chính là cách người đi biển giữ hướng bằng hai điểm thẳng hàng, rút gọn lại cho vừa sức một đứa trẻ tám chín tuổi.
Với trẻ nhỏ hơn, bỏ phần thẳng hàng, chỉ dặn một câu: lên bờ thì tìm chòi trước. Người lớn trông trẻ dưới nước nên đứng ở mép nước chứ không ngồi dưới ô, và đi dọc theo khi trẻ dạt. Nếu thấy nước rút ra xa bất thường, có dải nước sẫm màu, ít sóng chạy thẳng ra khơi, gọi trẻ lên ngay và báo cứu hộ.
Lỗi hay gặp và cách sửa
Chọn điểm hẹn là chỗ ngồi của nhà mình. Chỗ ngồi đổi theo nắng, theo con nước. Chọn mốc cố định, cao, có người trực.
Dặn trẻ "đừng nói chuyện với người lạ" mà không nói thêm gì. Trẻ lạc sẽ không dám nhờ ai. Dặn rõ: khi lạc, con được nhờ nhân viên mặc đồng phục hoặc một cô đang trông em bé, nhưng không đi theo ai ra khỏi khu.
Chỉ dặn một lần ở nhà. Trẻ quên giữa không khí vui chơi. Dặn lại ở cổng, sau bữa trưa và mỗi khi chuyển chỗ.
Mặc cho trẻ màu áo trùng đám đông. Áo trắng, áo xanh biển lẫn vào bãi tắm. Chọn vàng, cam, hồng đậm; cả nhà mặc cùng màu càng dễ nhận.
Hoảng và chạy tìm khắp nơi. Một người ở lại chỗ cũ, một người tới điểm hẹn, người thứ ba báo nhân viên. Ba việc song song nhanh hơn ba người cùng chạy một hướng.
Áp vào chuyến biển của gia đình chị Lan
Gia đình chị Lan đi biển ở Đà Nẵng dịp hè, bãi tắm đông. Vừa tới, chị chụp ảnh hai con trong áo phông vàng, chỉ cho các con chiếc chòi cứu hộ cao màu đỏ ngay trước chỗ thuê ghế, cùng đi tới chân chòi một lần. Anh chồng nhận trông con khi xuống nước, chị trông khi chơi trên cát; lúc đổi lượt thì nói to cho người kia nghe.
Chiều hôm đó, bé lớn tắm theo một nhóm bạn mới quen, bị sóng đẩy dạt về phía bắc. Lên bờ, bé không thấy ghế nhà mình nhưng nhìn thấy chòi đỏ ở xa, đi dọc mép nước về đó và đứng chờ cạnh anh cứu hộ. Cả việc chỉ mất vài phút, vì bé đã biết nhìn mốc cao chứ không đi tìm chiếc ô.
Từ chuyến đó, chị Lan thêm một câu vào lời dặn ở mọi bãi biển: "Lúc nào lên bờ, con nhìn tìm chòi trước rồi mới đi." Một câu ngắn, gắn với mốc cụ thể, có ích hơn nhiều lời dặn chung chung kiểu "đừng đi xa".
Câu hỏi thường gặp
Trẻ bao nhiêu tuổi thì học được cách tả chỗ mình đứng?
Khoảng năm sáu tuổi trẻ đã nói được cái to nhất mình thấy và cái ở ngay cạnh. Bảy tám tuổi trẻ thêm được biển hay núi ở phía nào. Tập dần qua mỗi chuyến đi, không cần dạy hết một lần.
Có nên dặn trẻ đứng yên tại chỗ khi lạc ở bãi biển không?
Nếu trẻ thấy điểm hẹn thì đi tới điểm hẹn, vì người lớn sẽ tới đó trước. Nếu không thấy điểm hẹn, trẻ đứng yên ở chỗ đông người, trên cát khô, xa mép nước, và nhờ nhân viên hoặc người mẹ đang trông con nhỏ.
Trẻ có nên thuộc số điện thoại của bố mẹ không?
Nên, từ khi trẻ đọc được số. Trẻ nhỏ hơn thì ghi số vào vòng tay hoặc mặt trong áo bằng bút không phai. Đây là cách nhanh nhất để người giúp liên lạc với gia đình mà không phải đưa trẻ đi đâu.
Đồng hồ định vị cho trẻ có thay được việc dạy kỹ năng không?
Không thay được. Đồng hồ hết pin, mất sóng, hoặc định vị lệch vài chục mét ở nơi đông người. Coi nó là lớp hỗ trợ; trẻ vẫn cần biết điểm hẹn, tả chỗ đứng và nhờ đúng người.
Khi phát hiện mất con ở bãi biển thì làm gì trước?
Một người chạy ngay ra chòi cứu hộ báo và nhờ họ để mắt mặt nước, một người ở lại chỗ ngồi của gia đình. Đưa ảnh chụp con sáng hôm đó cho nhân viên. Quá vài phút chưa thấy thì báo ban quản lý bãi và gọi 112.
Trẻ nhút nhát không dám nhờ người lạ thì sao?
Tập câu nhờ giúp như tập đóng kịch ở nhà, rồi ra quán quen cho trẻ thử hỏi nhân viên một câu đơn giản. Nhắc trẻ rằng nhờ người mặc đồng phục là việc đúng. Với trẻ nhút nhát, ưu tiên dạy đi tới điểm hẹn có người trực.