Xem bản đồ trên điện thoại khi đi rừng khác xem trong phố ở ba chỗ: phải thu nhỏ thường xuyên để thấy cả vùng chứ không chỉ vài trăm mét quanh mình, phải biết bản đồ đang để hướng bắc ở trên hay đang xoay theo hướng máy, và phải đọc được đồi, suối trên đường đồng mức thay vì chỉ nhìn đường đi.
Màn hình điện thoại bằng một góc nhỏ của tờ bản đồ giấy. Nó tiện vì có chấm vị trí, nhưng nó cũng khiến người đi như nhìn qua lỗ khoá: thấy rõ lối mòn trước mặt mà không thấy con suối lớn chặn ngang phía trước nửa cây số. Bài này chỉ cách xem màn hình cho đúng, từ cài đặt hiển thị tới đọc địa hình, đo khoảng cách và mẹo nhìn dưới nắng, mưa.
Bẫy lỗ khoá: vì sao phải thu nhỏ thường xuyên
Khi đi theo chấm vị trí, người ta có xu hướng phóng to tới mức thấy rõ từng khúc quanh của lối mòn. Ở mức đó, màn hình chỉ chứa vài trăm mét. Bạn đi đúng lối, nhưng không biết lối đó đang dẫn mình xuống thung lũng phía tây trong khi chỗ đỗ xe ở phía đông, hay đang tiến tới một khe sâu cần vòng qua. Người dẫn đường lâu năm gọi đây là nhìn qua lỗ khoá.
Thói quen sửa rất đơn giản: mỗi lần mở máy ở điểm quyết định, làm ba lần nhìn. Thu nhỏ hết cỡ vùng đã tải để thấy mình đang ở đâu trong cả chuyến đi, so với đường ô tô, dòng sông lớn, dãy núi chính. Phóng vừa để thấy chặng sắp tới, chừng một hai cây số, tìm điểm quyết định kế tiếp. Rồi mới phóng to để chọn lối ở ngay trước mặt.
Ba lần nhìn này mất chừng hai mươi giây. Đổi lại, bạn luôn có bức tranh lớn trong đầu, và khi máy tắt đột ngột, bạn vẫn biết đại khái phải đi về hướng nào, gặp gì trên đường. Nhóm bạn của Minh lần đầu đi rừng đi đúng lối mòn trên màn hình suốt một giờ, rồi mới phát hiện đó là lối dẫn sang bản bên kia đồi, vì chưa ai thu nhỏ bản đồ lần nào.
Hướng bắc ở trên hay xoay theo hướng máy
Ứng dụng bản đồ thường cho chọn hai kiểu. Không kiểu nào đúng tuyệt đối; mỗi kiểu hợp với một việc. Biết mình đang ở kiểu nào là điều quan trọng nhất.
| Kiểu | Màn hình làm gì | Hợp khi | Nhược điểm |
|---|---|---|---|
| Hướng bắc luôn ở trên | Bản đồ đứng yên, mũi tên vị trí xoay | Lên kế hoạch, so với bản đồ giấy, đọc toạ độ, ước hướng tới điểm | Phải tự xoay trong đầu khi đi về phía nam |
| Xoay theo hướng máy | Bản đồ xoay để phía trước trên màn hình là phía trước mặt | Chọn nhánh ở ngã ba, đi theo lối ngoằn ngoèo | Dựa vào cảm biến từ trường, dễ xoay sai; dễ mất cảm giác hướng chung |
| Xoay theo hướng di chuyển | Bản đồ xoay theo hướng bạn đang đi, tính từ vết | Đi nhanh trên lối rõ | Khi đứng yên, hướng không có nghĩa |
Cách nhiều người dùng: để hướng bắc ở trên làm mặc định, chỉ chuyển sang xoay theo hướng máy khi đứng ở ngã ba cần chọn nhánh, chọn xong thì chuyển lại. Kiểm biểu tượng mũi tên la bàn ở góc màn hình; nhiều ứng dụng chạm vào đó là đổi kiểu, và cũng vì vậy mà người dùng hay đổi nhầm mà không biết.
Tỷ lệ và khoảng cách trên màn hình
Tỷ lệ thay đổi theo mức phóng. Trên bản đồ giấy, một xăng ti mét luôn là một khoảng cố định. Trên màn hình, mỗi lần phóng là tỷ lệ đổi. Đừng ước bằng mắt "chỗ này gần lắm"; nhìn thước tỷ lệ nhỏ ở góc màn hình, thường là một vạch ghi số mét.
Dùng thước tỷ lệ làm đơn vị. Nếu vạch thước ghi hai trăm mét, đếm xem từ chấm vị trí tới con suối phía trước bằng mấy vạch. Cách thô nhưng nhanh và không phụ thuộc cảm giác.
Dùng công cụ đo nếu có. Nhiều ứng dụng cho chạm hai điểm hay vẽ một đường gấp khúc theo lối mòn để đo. Đo theo lối mòn, không đo đường thẳng, vì trong rừng hai thứ khác nhau xa.
Khoảng cách trên bản đồ là khoảng cách ngang. Bản đồ không tính độ dốc. Một cây số trên màn hình mà phải leo ba trăm mét thì mất thời gian gấp mấy lần một cây số đường bằng. Đọc thêm đường đồng mức trước khi ước giờ.
Ghi nhớ một khoảng chuẩn. Tập ở nhà: biết ở mức phóng bạn hay dùng, chiều ngang màn hình tương ứng bao nhiêu mét. Bác Tư hay đi bộ đường núi nhớ rằng ở mức bác hay để, cả màn hình rộng chừng một cây số, và bác dùng con số đó để ước nhanh.
Đọc địa hình trên màn hình nhỏ
Đường đồng mức trên màn hình đọc giống bản đồ giấy, nhưng có vài khác biệt do phóng to thu nhỏ. Các bước dưới giúp bạn nhận địa hình nhanh khi đứng giữa đường.
- Tìm số ghi trên đường đồng mức đậm ở mức phóng vừa. Số đó cho biết độ cao; so hai số gần nhau để biết bên nào cao hơn.
- Nhìn khoảng cách giữa các đường. Dày sít là dốc, thưa là thoải. Lưu ý một số ứng dụng đổi khoảng cao đều giữa các đường khi bạn phóng to thu nhỏ, nên so độ dốc ở cùng một mức phóng.
- Nhận suối và sống núi bằng hình chữ V. Đường đồng mức uốn chữ V nhọn chĩa về phía cao là thung lũng có suối; chữ V hoặc chữ U chĩa về phía thấp là sống núi.
- Bật bóng địa hình nếu ứng dụng có. Lớp tô bóng như có nắng chiếu nghiêng giúp mắt thấy ngay đồi, khe mà không cần đọc từng đường.
- Đối chiếu với thứ trước mặt. Nếu màn hình nói bên trái là dốc lên, bên phải là khe, hãy nhìn xem ngoài thực địa có đúng vậy không. Khớp thì tin vị trí, không khớp thì dừng lại.
Khi cần đọc địa hình kỹ, ví dụ để chọn sườn thoải vòng qua một đỉnh, chuyển tạm sang lớp ảnh vệ tinh rồi quay về lớp địa hình. Ảnh vệ tinh cho thấy rẫy, bãi trống và chỗ cây thưa, còn địa hình cho thấy dốc. Hai lớp bổ sung cho nhau.
Xem toàn tuyến ở nhà trước khi đi
Việc xem bản đồ trên điện thoại hiệu quả nhất không diễn ra trong rừng mà diễn ra ở nhà, tối hôm trước, khi bạn có thời gian và màn hình lớn hơn. Mở vùng sẽ đi trên máy tính bảng hay máy tính, dò theo lộ trình từ đầu tới cuối, và gọi tên từng đoạn: "đi dọc sống núi chừng hai cây số, xuống dốc gắt tới suối, ngược suối tới ngã ba nhánh lớn, lên sườn thoải về phía đông tới đỉnh".
Khi đã gọi tên được từng đoạn, bản đồ nằm trong đầu bạn chứ không chỉ trong máy. Trong rừng, mỗi lần mở màn hình, bạn chỉ cần kiểm xem mình đang ở đoạn nào trong câu chuyện ấy. Người đi theo cách này hiếm khi bị bất ngờ bởi một con dốc hay một con suối, vì họ đã gặp nó trên bản đồ từ hôm trước.
Ghi những đoạn đó ra giấy, kèm các điểm quyết định và giờ dự kiến tới. Đó là bản tóm tắt bạn mang theo trong túi áo, cũng là thứ gửi kèm lịch trình cho người ở nhà. Nếu đi với người dẫn đường địa phương, đưa bản tóm tắt cho họ xem; họ thường sửa ngay vài chỗ, như "đoạn này mùa mưa sạt rồi, đi vòng bên kia".
Nhìn màn hình dưới nắng, mưa và khi đeo găng
Một chiếc màn hình không đọc được thì có bản đồ tốt cũng vô ích. Gia đình chị Lan dã ngoại cùng con nhỏ học được những mẹo dưới sau một buổi trưa nheo mắt trên đồi trống.
- Dưới nắng gắt, quay lưng về phía mặt trời để thân che màn hình, hoặc lấy bàn tay khum làm mái che. Tăng độ sáng chỉ trong lúc xem rồi giảm lại.
- Chọn kiểu bản đồ có màu tương phản cao; một số ứng dụng có chế độ nền sáng rõ hơn ngoài trời.
- Khi mưa, để máy trong túi chống nước có thể chạm qua, lau màn hình bằng mép áo khô trước khi chạm. Nước đọng trên màn hình làm máy nhận nhầm thao tác.
- Khi tay ướt hay đeo găng, khoá xoay màn hình và dùng các nút phóng to thu nhỏ thay vì chụm ngón tay.
- Ban đêm, bật giao diện tối và giảm độ sáng để không mất khả năng nhìn trong bóng tối mỗi lần xem máy.
- Đừng đọc màn hình khi đang bước trên đá trơn hay sườn dốc. Dừng hẳn, đứng vững, xem xong mới đi.
Bài tập trên sân nhà và lỗi hay gặp
Mở bản đồ khu nhà mình, đặt hướng bắc ở trên, tìm một điểm cách khoảng năm trăm mét như một ngã tư hay một cái hồ. Đo bằng thước tỷ lệ và bằng công cụ đo, so hai kết quả. Đi bộ tới đó, đếm thời gian. Bạn sẽ có một cảm giác thật về khoảng cách trên màn hình. Sau đó chuyển sang kiểu xoay theo hướng máy, đứng ở một ngã tư, xoay người một vòng xem bản đồ xoay có khớp với đường phố quanh mình không; nếu lệch nhiều, máy cần hiệu chỉnh cảm biến.
Lỗi hay gặp nhất là để bản đồ ở kiểu xoay theo hướng máy mà không biết, rồi đọc "bên trên màn hình là phía bắc" và đi sai hẳn hướng. Lỗi thứ hai là phóng quá to và không bao giờ thu nhỏ. Lỗi thứ ba là tin khoảng cách ngang mà quên độ dốc, đặt giờ quay đầu quá muộn.
Cách sửa gọn: trước khi đọc hướng, luôn liếc biểu tượng la bàn ở góc màn hình; mỗi lần mở máy, làm đủ ba lần nhìn từ xa tới gần; và luôn đọc đường đồng mức trước khi nói "còn gần". Màn hình điện thoại không thay được bản đồ giấy và la bàn trong ba lô, nhưng nếu biết xem, nó là công cụ định hướng nhanh nhất bạn có trong tay.
Câu hỏi thường gặp
Nên để bản đồ điện thoại hướng bắc ở trên hay xoay theo hướng đi?
Để hướng bắc ở trên làm mặc định vì ổn định và dễ so với bản đồ giấy, chỉ chuyển sang xoay theo hướng máy khi đứng ở ngã ba cần chọn nhánh. Luôn kiểm biểu tượng la bàn ở góc màn hình để biết đang ở kiểu nào.
Làm sao đo khoảng cách trên bản đồ điện thoại?
Dùng thước tỷ lệ ở góc màn hình làm đơn vị, hoặc dùng công cụ đo của ứng dụng bằng cách vẽ đường theo lối mòn. Nhớ rằng đó là khoảng cách ngang; nếu phải leo dốc, thời gian đi sẽ lâu hơn nhiều so với đường bằng.
Vì sao bản đồ trên điện thoại cứ xoay lung tung?
Thường vì đang ở kiểu xoay theo hướng máy và cảm biến từ trường chưa được hiệu chỉnh, hoặc máy đang gần vật kim loại. Chuyển sang kiểu hướng bắc ở trên, hoặc hiệu chỉnh cảm biến theo hướng dẫn của máy.
Đọc đường đồng mức trên điện thoại có khác bản đồ giấy không?
Cách đọc giống nhau: dày là dốc, thưa là thoải, chữ V chĩa về phía cao là thung lũng. Khác ở chỗ một số ứng dụng đổi khoảng cao đều khi phóng to thu nhỏ, nên chỉ so độ dốc giữa hai chỗ ở cùng một mức phóng.
Có nên dùng lớp ảnh vệ tinh khi đi rừng không?
Dùng xen kẽ. Ảnh vệ tinh cho thấy rẫy, bãi trống, chỗ cây thưa, nhưng không thấy lối dưới tán và không cho biết dốc. Lớp địa hình cho thấy dốc và suối. Chuyển qua lại để có cả hai thông tin.
Màn hình khó nhìn dưới nắng thì làm sao?
Quay lưng về phía mặt trời để thân che màn hình, khum tay làm mái che, tăng độ sáng chỉ trong lúc xem rồi giảm lại. Chọn kiểu bản đồ có màu tương phản cao nếu ứng dụng có.