Một chiếc gương nhỏ phản chiếu nắng có thể tạo ra chớp sáng mà người ở đồi đối diện hay trên máy bay nhìn thấy từ rất xa, còn ban đêm thì đèn pin nháy theo nhịp ba lần là cách gọi chú ý rõ nhất. Cả hai cách đều rẻ, nhẹ và dễ học, nhưng cần ngắm đúng mới có ích; chiếu loang loáng lung tung thì người ở xa chỉ thấy một đốm sáng thoáng qua và bỏ qua.
Bài này chỉ cách chọn vật phản chiếu, cách ngắm tia sáng bằng hai ngón tay, cách dùng gương có lỗ ngắm, nhịp nháy đèn ban đêm, khi nào nên và không nên dùng tín hiệu sáng, một tình huống giả định trên sống núi và những bài tập làm được ngay ở sân nhà.
Vì sao tín hiệu sáng được thấy xa hơn mọi thứ khác
Trong ngày nắng, mặt gương hắt lại gần như trọn tia mặt trời thành một chấm sáng rất gắt. Ở khoảng cách xa, người nhìn không thấy chiếc gương, cũng không thấy bạn, nhưng thấy một chớp sáng bất thường giữa nền xanh của rừng. Mắt người rất nhạy với ánh chớp, nhất là ánh chớp lặp lại. Tín hiệu gương trong ngày nắng có thể được thấy từ khoảng cách nhiều cây số, xa hơn hẳn tiếng còi hay vật màu nổi.
Ban đêm thì ngược lại: rừng tối hoàn toàn, nên một ngọn đèn pin nhỏ cũng nổi bật. Người tìm trên đồi bên cạnh, trên đường lớn dưới thung lũng, hay trên thuyền ngoài sông đều có thể nhận ra ánh đèn nháy theo nhịp.
Điểm yếu của tín hiệu sáng là nó chỉ có tác dụng theo đường thẳng. Có tán rừng che, có sườn đồi chắn giữa bạn và người tìm thì ánh sáng không qua được. Vì vậy dùng gương hay đèn luôn đi kèm việc ra chỗ trống, chỗ cao, nơi có tầm nhìn xa. Nếu không có chỗ như thế, còi vẫn là tín hiệu chính, còn gương và đèn là phần bổ sung.
Vật dùng được để làm tín hiệu sáng
Gương tín hiệu chuyên dụng là tốt nhất, nhưng nhiều thứ trong balo cũng dùng được. Bảng dưới xếp theo mức hiệu quả và lưu ý khi dùng.
| Vật | Độ hiệu quả | Lưu ý |
|---|---|---|
| Gương tín hiệu có lỗ ngắm ở giữa | Cao nhất | Nhẹ, không vỡ, ngắm chính xác; nên có trong bộ đồ đi rừng |
| Gương trang điểm nhỏ, gương bỏ túi | Cao | Ngắm bằng hai ngón tay; bọc khăn để khỏi vỡ trong balo |
| Mặt đĩa quang, mặt nắp hộp kim loại sáng | Trung bình | Mặt hơi cong hoặc xước làm tia sáng tản ra, phải ở gần hơn |
| Màn hình điện thoại tắt | Thấp | Hắt sáng yếu, chỉ dùng khi không còn gì khác |
| Đèn pin, đèn đội đầu | Cao ban đêm | Dùng chế độ sáng mạnh để nháy; mang pin dự phòng |
| Đèn flash điện thoại | Trung bình ban đêm | Tốn pin máy, chỉ dùng khi đã thấy đèn của người tìm |
Nếu chỉ chọn mua một món cho bộ đồ cầu cứu, hãy chọn gương tín hiệu có lỗ ngắm, kích thước cỡ lòng bàn tay. Nó nhẹ hơn một quả trứng, không cần pin và hầu như không hỏng.
Ngắm tia phản chiếu bằng hai ngón tay
Cách này dùng được với bất cứ gương nào không có lỗ ngắm. Tập vài lần là quen, khó nhất là lần đầu.
- Xác định mục tiêu: một chiếc máy bay nhỏ, một mỏm đồi có người, một khu nhà phía xa, hoặc đơn giản là hướng thung lũng có rẫy.
- Duỗi một tay ra phía trước, giơ hai ngón tay thành hình chữ V, sao cho mục tiêu nằm lọt giữa hai đầu ngón tay.
- Tay kia cầm gương sát dưới mắt, mặt gương hướng ra giữa mặt trời và mục tiêu.
- Nghiêng gương từ từ cho tới khi thấy chấm sáng phản chiếu rơi lên hai ngón tay chữ V.
- Giữ chấm sáng ở giữa hai ngón, rồi lắc nhẹ gương lên xuống để chấm sáng quét qua mục tiêu. Người ở xa sẽ thấy những chớp nháy.
- Làm thành loạt ba chớp, nghỉ, rồi lặp lại, giống nhịp còi cầu cứu. Thỉnh thoảng quét sáng về các hướng khác có khả năng có người.
Với gương có lỗ ngắm, cách làm gọn hơn: nhìn qua lỗ thấy mục tiêu, sẽ có một chấm sáng nhỏ hiện ra trong gương, xoay gương để chấm sáng ấy nằm đè lên mục tiêu. Khi chấm sáng chồng lên mục tiêu, tia phản chiếu đang đi đúng tới đó.
Nháy đèn ban đêm cho đúng nhịp
Đèn pin là tín hiệu chính của đêm, nhưng cũng là thứ ăn pin nhanh nhất. Vài điều giúp tín hiệu rõ mà vẫn giữ được đèn tới sáng:
- Nháy ba lần, nghỉ, lặp lại. Ba lần là tín hiệu cần giúp phổ biến. Người biết mã cũng có thể nháy SOS: ba chớp ngắn, ba chớp dài, ba chớp ngắn.
- Chỉ nháy khi có lý do. Khi nghe tiếng người, tiếng xe, tiếng máy bay, hoặc thấy ánh đèn khác. Thời gian còn lại tắt đèn, để pin dành cho lúc cần.
- Đứng ở chỗ trống, giơ cao đèn. Chiếu về phía có ánh đèn khác, đường lớn hay khu nhà, không chiếu xuống đất.
- Dùng chế độ sáng đỏ hoặc mờ để đi lại quanh chỗ nghỉ. Mắt quen bóng tối sẽ thấy ánh đèn xa rõ hơn, và đèn mạnh để dành cho tín hiệu.
- Giữ pin ấm. Đêm lạnh trên núi làm pin tụt nhanh; bỏ đèn và pin dự phòng trong túi áo trong.
- Đáp lại ngay khi thấy đèn khác nháy. Người tìm thường nháy đèn thăm dò; bạn nháy lại cùng nhịp để họ biết đã thấy nhau.
Đèn đội đầu tiện cho việc dựng chỗ nghỉ, nhưng khi làm tín hiệu, cầm đèn trong tay sẽ dễ hướng chính xác hơn. Nếu có cả đèn pin lẫn điện thoại, dùng đèn pin trước, giữ điện thoại cho việc gọi và nhắn tin.
Bộ tín hiệu nên có sẵn trong balo
Tín hiệu chỉ cứu được bạn khi nó nằm trong tầm tay lúc cần. Một bộ nhỏ, nặng không đáng kể, nên luôn ở túi ngoài balo hoặc túi áo, kể cả với chuyến đi chỉ định kéo dài nửa ngày:
- Một gương tín hiệu có lỗ ngắm, hoặc gương bỏ túi bọc trong khăn mềm.
- Một còi không bi buộc vào quai balo, để dùng cùng lúc với gương khi người tìm đã tới gần.
- Một đèn pin hoặc đèn đội đầu có chế độ sáng mạnh, kèm bộ pin dự phòng gói trong túi chống nước.
- Một tấm bạt hoặc áo mưa màu cam, đỏ hay vàng chanh, vừa để che mưa vừa để trải ra làm vật màu nổi.
- Một sợi dây dù dài vài mét, dùng để treo vật màu nổi lên cao hoặc căng bạt.
- Một tờ giấy ghi sẵn nhịp tín hiệu: ba chớp, nghỉ, nghe; ba tiếng còi, nghỉ, nghe. Lúc hoảng, nhiều người quên cả những điều đơn giản nhất.
Kiểm bộ này trước mỗi chuyến như kiểm nước uống: đèn còn sáng mạnh không, pin dự phòng còn hạn không, gương có bị nứt không. Nhà có trẻ lớn thì giao cho con giữ một bộ riêng và dạy con cách dùng ngay từ ở nhà.
Tình huống giả định: nhóm anh Khoa trên sống núi
Nhóm ba người của anh Khoa lạc trên một sống núi trọc sau khi sương mù buổi sáng tan, điện thoại không có sóng. Họ đã báo lịch trình cho người nhà và quá giờ hẹn từ chiều hôm trước. Sáng hôm sau trời nắng, họ nghe tiếng động cơ máy bay nhỏ ở xa phía thung lũng.
Anh Khoa lấy chiếc gương trang điểm trong túi y tế, giơ hai ngón tay hướng về phía tiếng động cơ, xoay gương cho chấm sáng rơi lên ngón tay, rồi quét qua lại về hướng đó theo loạt ba chớp. Hai người còn lại trải tấm bạt màu cam ra khoảng đất trống bên cạnh và thổi còi theo nhịp. Khi máy bay vòng lại và bay thấp hơn, cả nhóm biết mình đã được thấy, và ngừng chiếu thẳng vào hướng buồng lái.
Điều đáng học ở đây là họ đã chuẩn bị ba lớp tín hiệu cùng lúc: ánh sáng để gây chú ý từ xa, màu nổi để người nhìn xác nhận vị trí, và âm thanh cho đội đi bộ khi tới gần. Một lớp tín hiệu có thể bị bỏ qua, ba lớp cùng lúc thì rất khó.
Cũng nên để ý chi tiết nhỏ: anh Khoa chỉ dùng gương khi đã có mục tiêu cụ thể là tiếng động cơ, không quét gương vô định suốt buổi sáng. Cả nhóm thay nhau canh nghe, người canh cầm sẵn gương trong tay, để khi tiếng máy vọng tới thì vài giây sau đã có chớp sáng đáp lại.
Lỗi hay gặp khi dùng tín hiệu sáng và cách sửa
Những lỗi dưới đây khiến tín hiệu sáng mất tác dụng hoặc gây phiền. Phần lớn sửa được bằng một lần tập trước ở sân nhà.
| Lỗi | Vì sao không ổn | Cách sửa |
|---|---|---|
| Chiếu gương trong bóng râm, dưới tán rừng | Không có nắng trực tiếp thì không có tia phản chiếu | Ra chỗ trống có nắng chiếu thẳng vào gương |
| Lắc gương lung tung | Chấm sáng không tới mục tiêu, người xa chỉ thấy một thoáng | Ngắm bằng hai ngón tay rồi quét nhẹ qua mục tiêu |
| Giữ tia sáng chiếu mãi vào buồng lái | Làm chói mắt người điều khiển | Khi đã chắc được thấy, chuyển sang quét qua rồi dừng |
| Bật đèn pin suốt đêm | Hết pin trước lúc người tìm tới gần | Tắt đèn, chỉ nháy khi nghe hoặc thấy dấu hiệu người |
| Để gương dưới đáy balo | Lúc máy bay bay qua không kịp lấy | Để gương ở túi ngoài hoặc túi áo cùng còi |
| Chỉ dùng tín hiệu sáng | Bị che bởi rừng, đồi hoặc mây | Kết hợp còi, vật màu nổi và dấu trên mặt đất |
Bài tập ở nhà: vào buổi sáng nắng, đứng ở sân hoặc ban công, chọn một bức tường hay mái nhà cách vài chục mét làm mục tiêu và tập ngắm bằng hai ngón tay. Khi chấm sáng rơi đúng lên mục tiêu mỗi lần thử, bạn đã đủ tay để dùng thật. Tránh chiếu vào cửa sổ nhà khác hay vào mắt người đi đường.
Câu hỏi thường gặp
Tín hiệu gương nhìn thấy được xa bao nhiêu?
Trong ngày nắng và tầm nhìn tốt, chớp sáng từ một chiếc gương nhỏ có thể được thấy từ khoảng cách nhiều cây số, xa hơn còi hay vật màu nổi. Con số cụ thể phụ thuộc vào kích thước gương, độ nắng, độ ẩm không khí và việc có vật che chắn hay không.
Không có gương thì dùng gì để phản chiếu ánh nắng?
Có thể dùng mặt nắp hộp kim loại sáng, mặt đĩa quang, lon nhôm đánh bóng hoặc giấy bạc dán phẳng lên bìa. Các vật này hắt sáng kém hơn gương phẳng, nên cần ngắm cẩn thận và dùng khi mục tiêu không quá xa.
Mã SOS bằng đèn pin nháy thế nào?
SOS gồm ba chớp ngắn, ba chớp dài, rồi lại ba chớp ngắn, nghỉ một lúc và lặp lại. Nếu không nhớ mã, chỉ cần nháy ba lần đều nhau rồi nghỉ, vì ba lần của bất cứ tín hiệu nào cũng được hiểu là cần giúp.
Trời âm u có dùng gương được không?
Gương chỉ hiệu quả khi có nắng chiếu trực tiếp. Trời âm u, gương gần như vô dụng; lúc đó hãy dựa vào còi, vật màu nổi trải trên chỗ trống và dấu trên mặt đất. Khi mây vừa hở ra có nắng, tranh thủ dùng gương ngay.
Có nên dùng đèn flash điện thoại làm tín hiệu không?
Chỉ nên dùng khi không có đèn pin, hoặc khi đã thấy đèn của người tìm ở gần và cần đáp lại. Đèn flash ăn pin rất nhanh, trong khi pin điện thoại là thứ quý nhất để gọi cứu nạn và gửi vị trí.
Chiếu gương vào máy bay có gây nguy hiểm không?
Tia phản chiếu giữ lâu vào buồng lái có thể làm người điều khiển chói mắt. Hãy quét chấm sáng qua máy bay thành từng loạt chớp, và khi máy bay đã vòng lại hoặc ra dấu đã thấy, thì ngừng chiếu thẳng về phía đó.