PhuongHuong.comPhương Hướng
Khi bị lạc

Bị lạc cùng trẻ nhỏ và người lớn tuổi: giữ bình tĩnh, giao việc và giữ sức cả nhà

Khi cả nhà bị lạc có trẻ nhỏ và ông bà: nói với con thế nào cho con bớt sợ, giao việc theo tuổi, giữ ấm và nước cho người yếu, và lúc nào phải dừng hẳn để gọi cứu.

A Vietnamese mother zips a small child into a raincoat beside an elderly woman resting on a rock along a misty hillside trail, seen from behind, soft grey light

Khi bị lạc cùng trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi, cả nhà phải đi theo nhịp của người yếu nhất, dừng sớm hơn bình thường, và gọi cứu nạn sớm hơn bình thường. Trẻ em và người già mất nhiệt, mất nước nhanh hơn, dễ kiệt sức hơn, và nỗi sợ của họ lan sang người lớn rất nhanh. Việc của người dẫn nhà lúc ấy không chỉ là tìm đường, mà là giữ cho cả nhà bình tĩnh, ấm, đủ nước và ở cạnh nhau.

Bài này đưa ra những câu nên nói và không nên nói với trẻ, cách giao việc cho con theo độ tuổi, những điều riêng cần để ý với ông bà, lúc nào phải dừng hẳn, một tình huống giả định của gia đình chị Lan và danh sách mang theo cho chuyến dã ngoại có trẻ và người lớn tuổi.

Nguyên tắc chung: cả nhà đi theo người yếu nhất

Một người lớn khỏe mạnh có thể đi thêm hai giờ đường rừng sau khi lạc, nhưng một đứa trẻ năm tuổi đã đi bộ cả buổi sáng thì không. Một người bảy mươi tuổi có bệnh tim hay huyết áp có thể vẫn cười nói, cho tới khi bỗng nhiên ngồi phịch xuống không đứng dậy nổi. Mọi kế hoạch, từ quay về điểm cũ tới tự đi ra, đều phải tính theo sức của người này.

Điều đó thường có nghĩa là ở yên sớm hơn. Với một nhóm có trẻ nhỏ hay người già, câu hỏi "ở yên hay đi" nghiêng hẳn về phía ở yên, nhất là khi đã có người biết lịch trình. Người lớn trong nhóm có thể đi dò quanh một quãng ngắn, nhưng trẻ và người già thì ở lại một chỗ với ít nhất một người lớn khác.

Không bao giờ để trẻ ở lại một mình trong khi người lớn đi tìm đường, và không bao giờ để người lớn tuổi tự đi trước "cho kịp". Nhóm tách ra là kịch bản tệ nhất. Nếu buộc phải có người đi tìm giúp, người đó mang còi, đèn, điện thoại và đánh dấu đường đi; người ở lại giữ cả nhà ở một chỗ dễ thấy.

Nói với trẻ thế nào: câu nên nói và câu không nên nói

Trẻ đọc nét mặt và giọng của bố mẹ trước khi hiểu lời. Giọng bình thường, chậm, câu ngắn và có việc cụ thể giúp con bớt sợ hơn mọi lời an ủi chung chung.

Câu nên nóiCâu không nên nóiVì sao
"Nhà mình đi nhầm đường rồi, giờ mình nghỉ một chút để tìm đường đúng.""Chết rồi, lạc rồi!"Gọi tên tình huống bằng giọng bình thường, không dùng từ gây hoảng
"Con giữ cái còi này nhé, khi bố bảo thì con thổi ba tiếng.""Con ngồi im đấy, đừng có quấy."Có việc để làm giúp trẻ cảm thấy mình đang góp sức
"Bà ngoại biết nhà mình đi đâu, bà sẽ gọi người tới tìm.""Không ai biết mình ở đây đâu."Nhấn vào điều chắc chắn, không phóng đại cái chưa biết
"Đêm nay mình cắm trại thật đấy, bố mẹ ngủ cạnh con.""Trong rừng có thú dữ, ngủ đi không nó đến."Không dọa trẻ để trẻ nghe lời
"Con sợ cũng được, bố mẹ cũng hơi lo. Mình làm từng việc nhé.""Có gì đâu mà sợ."Thừa nhận cảm xúc của con, rồi đưa con về việc cụ thể

Với trẻ lớn hơn, khoảng tám tuổi trở lên, nên nói thật nhiều hơn: nhà mình đang ở đâu, kế hoạch là gì, khi nào gọi cứu. Trẻ lớn thường bình tĩnh hơn khi được coi là thành viên của nhóm chứ không phải người cần trông.

Giao việc cho trẻ theo tuổi

Một đứa trẻ có việc để làm thường bớt khóc, bớt đòi đi lung tung. Vài gợi ý theo độ tuổi:

  • Ba đến năm tuổi: giữ còi và thổi khi được bảo, nhặt lá khô cho vào túi để làm lớp lót, đếm số tiếng còi, ôm đèn pin. Luôn ở trong tầm tay người lớn.
  • Sáu đến chín tuổi: nhặt cành nhỏ để xếp chữ V, giữ chai nước của mình, nghe xem có tiếng xe, tiếng gà, tiếng người không, nhắc cả nhà giờ uống nước.
  • Mười đến mười hai tuổi: giúp căng bạt, buộc dải vải sáng màu lên cành cao, trải áo mưa ra chỗ trống, ghi giờ thổi còi vào sổ, để ý xem ông bà có lạnh, có mệt không.
  • Mười ba tuổi trở lên: cùng người lớn lên kế hoạch, giữ điện thoại dự phòng, đi dò quãng ngắn cùng bố mẹ nếu đã được tập trước, chăm em nhỏ.

Đừng giao cho trẻ việc vượt sức hoặc có nguy hiểm, như đi lấy nước một mình hay trông lửa. Và nhớ khen từng việc nhỏ con làm xong. Lời khen lúc ấy có tác dụng giữ tinh thần cho cả nhà, không chỉ cho đứa trẻ. Ông bà cũng nên được giao việc vừa sức, như giữ đồ ăn và chia cho từng người, kể chuyện cho cháu, nhắc giờ thổi còi; người lớn tuổi được tin cậy thường bớt lo và bớt tự trách.

Giữ ấm, nước và đồ ăn cho trẻ

Trẻ lạnh nhanh hơn người lớn. Cơ thể nhỏ mất nhiệt nhanh, nhất là khi ướt mưa hay mồ hôi. Thay áo khô cho con ngay khi dừng chân, đội mũ, cho con ngồi lên balo chứ không ngồi trên đất ẩm.

Ôm con vào người. Ban đêm, trẻ nhỏ nằm giữa hai người lớn, quấn chung một tấm áo mưa hay áo khoác. Hơi ấm người lớn là nguồn nhiệt tốt nhất bạn có.

Nước cho trẻ trước. Trẻ mất nước nhanh mà ít biết nói "con khát". Cho uống đều từng ngụm, để ý môi, nước mắt, số lần đi tiểu.

Chia đồ ăn thành nhiều bữa nhỏ. Một miếng bánh mỗi giờ tốt hơn ăn hết một lần. Bữa ăn nhỏ cũng là mốc thời gian giúp con thấy ngày trôi qua.

Theo dõi dấu hiệu bất thường. Con lờ đờ, không muốn chơi, run không ngừng, môi tím, nôn, hoặc nói lẫn lộn là lúc phải gọi cứu nạn ngay nếu còn sóng, và dồn mọi đồ ấm cho con.

Người lớn tuổi khi bị lạc: điều cần để ý

Ông bà thường không muốn làm phiền con cháu nên hay giấu mệt. Người dẫn nhà nên hỏi cụ thể và quan sát chứ không chỉ hỏi "bố có mệt không".

Điều cần để ýDấu hiệuViệc nên làm
Thuốc uống hằng ngàyĐã tới giờ thuốc huyết áp, tiểu đường, timLuôn mang dư thuốc vài ngày trong túi riêng, uống đúng giờ dù đang lạc
Đường huyếtRun tay, vã mồ hôi, bủn rủn, cáu bất thườngCho ăn đồ ngọt ngay, nghỉ, theo dõi sát
Kiệt sứcĐi chậm hẳn, thở dốc, vấp nhiều, ngồi xuống không muốn đứng dậyDừng hẳn, không ép đi tiếp, chuyển sang ở yên
LạnhRun, tay chân lạnh, nói chậm và lẫnThay đồ khô, lót dưới người, ngồi sát người khác, gọi cứu nạn
NgãĐau hông, cổ tay, không chịu tì chânKhông cố dìu đi xa, cố định chỗ đau, xếp chữ X, gọi cứu nạn

Với ông bà, dốc xuống nguy hiểm hơn dốc lên vì đầu gối yếu và dễ trượt. Nếu buộc phải di chuyển, đi chậm, có người đi ngay phía dưới đỡ, dùng gậy, và nghỉ thường xuyên hơn bạn nghĩ là cần.

Tình huống giả định: gia đình chị Lan với bé năm tuổi và bà ngoại

Chị Lan, chồng, bé Na năm tuổi và bà ngoại bảy mươi hai tuổi đi dạo một cung đường mòn ven đồi gần khu nghỉ dưỡng, có dặn lễ tân giờ về là bốn giờ chiều. Ba giờ, cả nhà rẽ theo một lối có vẻ tắt nhưng lối mờ dần. Bé Na bắt đầu mếu, bà ngoại kêu mỏi gối.

Chồng chị Lan dừng cả nhà ở một khoảng trống nhỏ, nói với bé Na rằng nhà mình đi nhầm đường, giờ nghỉ để tìm đường đúng, và đưa con chiếc còi. Chị Lan cho bà ngồi lên balo, đưa bà uống nước, nhắc bà uống viên thuốc huyết áp buổi chiều. Điện thoại có một vạch sóng; chị gọi lễ tân báo tình hình, gửi vị trí, rồi gọi 112.

Cả nhà quyết định ở yên. Chồng chị buộc chiếc khăn đỏ lên cành cao, trải áo mưa vàng của bé ra chỗ trống. Bé Na được giao nhiệm vụ thổi ba tiếng còi mỗi khi bố gật đầu, và nhặt lá khô cho vào túi "làm giường cho bà". Bé không khóc nữa vì bận làm việc.

Gần năm giờ, nhân viên khu nghỉ và người dẫn đường địa phương lần theo tiếng còi tới nơi. Họ cho biết lối tắt kia dẫn xuống một khe suối dốc, nếu cả nhà cố đi tiếp, bà ngoại rất dễ ngã. Quyết định ở yên sớm, gọi sớm và giao việc cho trẻ đã giữ cả nhà an toàn.

Nhìn lại, chỗ duy nhất cả nhà làm chưa tốt là rẽ vào lối tắt khi không ai biết nó dẫn đi đâu, với một đứa trẻ đã mỏi chân và một người lớn tuổi đau gối. Lần sau, với nhóm như vậy, quy tắc đơn giản nhất là chỉ đi trên lối chính đã hỏi trước, và quay về sớm hơn giờ dự định khi thấy người yếu nhất bắt đầu mệt.

Danh sách mang theo cho chuyến dã ngoại có trẻ và người lớn tuổi

Chuyến đi ngắn cũng nên có bộ đồ này, vì chuyến ngắn là chuyến người ta hay chủ quan nhất:

  • Mỗi trẻ một chiếc còi buộc vào áo, một áo khoác mỏng, một áo mưa màu sáng.
  • Thuốc thường dùng của ông bà, đủ cho thêm vài ngày, để trong túi chống nước riêng.
  • Nước nhiều hơn mức thường mang, đồ ăn nhẹ ngọt như kẹo, bánh, sữa hộp.
  • Một đèn pin hoặc đèn đội đầu cho mỗi người lớn, pin dự phòng.
  • Tấm bạt nhỏ hoặc tấm cách nhiệt gấp gọn để lót và che.
  • Một bộ quần áo khô cho trẻ trong túi chống nước.
  • Tờ giấy ghi lịch trình đã để lại cho người ở nhà hoặc lễ tân, cùng giờ hẹn báo về.

Trước khi đi, nói với trẻ một lần về quy tắc "lạc thì đứng yên, ôm một cái cây, thổi còi". Nói nhẹ nhàng như dặn một quy tắc trò chơi, không dọa. Trẻ đã được dặn trước thường làm đúng khi tình huống xảy ra.

Câu hỏi thường gặp

Bị lạc cùng trẻ nhỏ thì nên ở yên hay đi tiếp?

Thường nên ở yên, nhất là khi đã có người biết lịch trình của cả nhà. Trẻ nhỏ mệt nhanh, lạnh nhanh và đi chậm, nên việc tự đi ra dễ biến thành nguy hiểm. Gọi cứu nạn sớm và biến chỗ ở thành chỗ dễ tìm.

Làm sao giữ cho trẻ bình tĩnh khi cả nhà bị lạc?

Nói bằng giọng bình thường, câu ngắn, gọi tên tình huống nhẹ nhàng và giao cho con một việc cụ thể như giữ còi, nhặt lá khô. Thừa nhận con đang sợ, không dọa, không nói những câu gây hoảng như "chết rồi, lạc rồi".

Người già bị lạc khi đi dã ngoại cần lưu ý gì?

Để ý giờ uống thuốc, dấu hiệu tụt đường huyết, kiệt sức và lạnh. Không ép người lớn tuổi đi tiếp khi đã mệt, đặc biệt là xuống dốc. Mang dư thuốc vài ngày và đồ ăn ngọt trong mọi chuyến đi.

Có nên để trẻ ở lại một chỗ để người lớn đi tìm đường không?

Không bao giờ để trẻ ở một mình. Nếu cần có người đi tìm đường, ít nhất một người lớn ở lại với trẻ và người già, người đi mang còi, đèn, điện thoại và đánh dấu đường. Nhóm tách ra là tình huống khó nhất cho việc tìm kiếm.

Dấu hiệu nào ở trẻ cho thấy phải gọi cứu nạn ngay?

Trẻ lờ đờ, không muốn chơi, run không ngừng, môi tím, nôn, nói lẫn lộn, hoặc rất lâu không đi tiểu. Khi thấy những dấu hiệu này, gọi 112 ngay nếu còn sóng và dồn mọi đồ ấm, nước cho trẻ.

Nên dặn trẻ điều gì trước chuyến dã ngoại?

Dặn con quy tắc đơn giản: không thấy bố mẹ thì đứng yên, ôm một cái cây hoặc ngồi cạnh tảng đá lớn, thổi còi và trả lời khi nghe gọi tên. Nói như dặn luật trò chơi, không dọa, và cho con thử thổi còi trước ở nhà.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138